آتش‌بس؛ فرصتی برای بازسازی و بازآرایی قدرت دفاعی

به گزارش پارسینه، برای ایران نیز آتش‌بس پس از دوره‌های درگیری اخیر، در شرایطی شکل گرفت که بخشی از زیرساخت‌های آفندی و پدافندی کشور در جریان حملات آسیب دیده بود و ادامه درگیری می‌توانست امکان بازسازی و نوسازی سریع آنها را محدود کند.

در چنین شرایطی، توقف حملات یک فرصت عملیاتی در اختیار نیروهای مسلح قرار داد تا ضمن ترمیم آسیب‌ها، ذخایر و تجهیزات را بازسازی کنند، تاکتیک‌های خود را مورد بازبینی قرار دهند و متناسب با شیوه‌های جدید عملیات دشمن، آرایش دفاعی و تهاجمی خود را تغییر دهند. حالا بخشی از نتیجه این دوره بازسازی و آماده‌سازی، به گفته مسئولان، در میدان قابل مشاهده است؛ جایی که توان موشکی و تهاجمی ایران بار دیگر توانسته اهدافی را در عمق منطقه مورد اصابت قرار دهد.

بر اساس اطلاعیه شماره ۵۵ سپاه پاسداران، در جریان حمله به پایگاه الازرق اردن که چند روز قبل انجام شد، سه فروند جنگنده اف 35 منهدم و سه فروند دیگر به‌شدت آسیب دیده‌اند؛ فارغ از جزئیات و میزان خسارت‌های اعلام‌شده، نفس طرح چنین عملیاتی نشان می‌دهد که معادله بازدارندگی در منطقه تنها به تعداد تجهیزات محدود نمی‌شود و توان شناسایی، هدف‌گیری، موشکی و اطلاعاتی نیز بخش مهمی از قدرت نظامی را تشکیل می‌دهد.

از سوی دیگر، گزارش‌های مربوط به تلفات نیروهای مقابل نیز نشان می‌دهد که هرگونه ارزیابی از توان نظامی ایران صرفاً با شمارش تجهیزات قابل انجام نیست. آنچه اهمیت دارد، توانایی یک کشور برای ترمیم سریع خسارت‌ها، بازگرداندن ظرفیت‌های عملیاتی و در صورت لزوم تغییر تاکتیک در فاصله میان دو مرحله از درگیری است.

اکبر رنجبرزاده، نماینده مردم اسدآباد در مجلس، با اشاره به تقویت بنیه دفاعی کشور و تأثیر آتش‌بس بر بازدارندگی دفاعی، معتقد است یکی از مهم‌ترین نقاط قوت ایران، توانایی در انطباق سریع با شرایط جدید جنگی است. وی با بیان اینکه دشمن همواره در شناسایی ظرفیت واقعی جمهوری اسلامی با ناکامی مواجه شده است، گفت تجربیات و ظرفیت ایران در جنگ و مدیریت جنگ در سطح جهان کم‌نظیر است. عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس با اشاره به تجربه هشت سال دفاع مقدس اظهار کرد: تجربه فرماندهان و مدیران جنگی کشور باعث شد جمهوری اسلامی پس از پایان جنگ نیز تهدیدات را پایان‌یافته تلقی نکند و همواره برای سناریوهای احتمالی آینده آماده باشد. به گفته این نماینده مجلس، درگیری‌های اخیر اگرچه هزینه‌هایی به کشور تحمیل کرد، اما همزمان آتش بس فرصت‌هایی برای شناسایی نقاط ضعف، اصلاح تاکتیک‌ها و ارتقای توان دفاعی فراهم آورد. رنجبرزاده در این زمینه گفت: «فرصت‌هایی که از جنگ ۱۲ روزه تا جنگ رمضان و بعد از جنگ رمضان ۴۰ روزه و تا به امروز ادامه داشته، فرصت‌های طلایی بود که ما با سرعت بسیار بالایی توانستیم هم بازسازی بشویم و هم نوسازی ناوگان جنگی خودمان را انجام دهیم.» او معتقد است آتش‌بس به نیروهای مسلح اجازه داد ماشین جنگی کشور را به‌روز کرده و متناسب با تاکتیک‌های دشمن، راهکارهای مقابله‌ای جدیدی طراحی کنند.

این نگاه یک واقعیت مهم در جنگ‌های مدرن را برجسته می‌کند؛ پیروزی فقط در میدان نبرد رقم نمی‌خورد، بلکه توان بازسازی پس از حمله نیز بخشی از قدرت نظامی است. کشوری که بتواند زیرساخت آسیب‌دیده خود را در مدت کوتاهی احیا کند، ذخایر خود را افزایش دهد و همزمان تاکتیک‌های خود را تغییر دهد، در دور بعدی درگیری با همان شرایط مرحله قبل وارد میدان نخواهد شد. رنجبرزاده یکی از تفاوت‌های شرایط کنونی با سال‌های گذشته را افزایش سرعت تولید تجهیزات دفاعی دانست و گفت امروز ساخت تجهیزات، موشک‌ها، ذخایر و طراحی تاکتیک‌های دفاعی با سرعت بیشتری دنبال می‌شود. وی تصریح کرد که سرعت ساخت تجهیزات دفاعی کشور افزایش یافته و به گفته او، سرعت تولید از سرعت مصرف پیشی گرفته است. این موضوع از منظر بازدارندگی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه در جنگ فرسایشی، صرف برخورداری از تجهیزات پیشرفته کافی نیست و توان جایگزینی، تعمیر و تولید مستمر نیز تعیین‌کننده است. از همین منظر، دوره آتش‌بس را می‌توان دوره‌ای برای بازسازی ظرفیت، جبران کمبودها و افزایش ذخایر دانست؛ دوره‌ای که در آن خطوط تولید، مراکز تحقیقاتی، سامانه‌های پدافندی و ساختارهای فرماندهی فرصت پیدا می‌کنند تجربه‌های به‌دست‌آمده از میدان را به تغییرات عملیاتی تبدیل کنند.

علاوه بر آن، بهروز محبی نجم‌آبادی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، با اشاره به نقش آتش‌بس در تقویت بنیه دفاعی کشور گفت: ایران در جنگی ترکیبی و نابرابر قرار داشت و اگر پس از جنگ ۱۲روزه برنامه‌ریزی دقیقی برای ترمیم آسیب‌ها و رفع نقاط ضعف نظامی انجام نمی‌شد، مقاومت ۴۰ روزه امکان تحقق نداشت. نماینده مردم سبزوار، جوین و جغتای افزود: دولت و سازمان برنامه و بودجه نیز اکنون توجه ویژه‌ای به تقویت نیروهای مسلح دارند و باید منابع بیشتری برای توسعه ظرفیت‌های آفندی و پدافندی اختصاص یابد. وی با تأکید بر ضرورت آمادگی برای جنگ‌های فرسایشی اظهار کرد: در دوره آتش‌بس، تولید و طراحی قطعات و تجهیزات مورد نیاز نیروهای مسلح با سرعت بیشتری دنبال شده و باید از تمام ظرفیت‌های داخلی برای افزایش تاب‌آوری دفاعی کشور استفاده کرد. محبی نجم‌آبادی همچنین هدف قرار گرفتن چند فروند اف 35 در عملیات علیه پایگاه الازرق اردن را از نشانه‌های تقویت توان دفاعی کشور دانست و گفت: ورود موشک‌ها و تجهیزات جدید و پیشرفته به میدان نشان می‌دهد که تجربه جنگ به ارتقای توان نظامی ایران منجر شده است. وی تأکید کرد: تصمیمات جدیدی برای تقویت توان دفاعی و استفاده از ظرفیت‌های نوین در حال شکل‌گیری است تا دشمن در محاسبات خود درباره توان جمهوری اسلامی ایران با هزینه و ریسک بیشتری مواجه شود.

با این حال عضو دیگر کمیسیون برنامه و بودجه مجلس معتقد است، توقف نبرد فرصت مناسبی برای بازسازی، سازماندهی و ارتقای توانمندی‌های دفاعی کشور و رفع نقاط ضعف ایجاد کرد. فریدون همتی، با بیان اینکه جنگ تحمیلی یکی از جنگ‌های متفاوت در دنیا بود؛ گفت: ما تا این لحظه در میدان ایستاده‌ایم و وقتی دشمن در میدان جنگ و نبرد کم آورد و درخواست توقف جنگ و آتش‌بس کرد، ما نیز بر اساس دستور اسلامی، اخلاقی و انسانی خود، زمانی که طرف مقابل درخواست توقف جنگ می‌دهد، این توقف را پذیرفتیم. وی افزود: این فاصله و توقف نبرد فرصت خوبی برای ما ایجاد کرد. درست است که دشمن نیز در این فاصله خود را تجهیز می‌کند، اما ما نیز متقابلاً فرصت پیدا می‌کنیم در ابعاد مختلف توانمندی‌های خود را ارتقا دهیم، سازماندهی کنیم و ضعف‌هایی را که داشته‌ایم کاهش داده و برطرف کنیم. همتی تصریح کرد: بنابراین، این فرصت‌های توقف جنگ برای ما نیز فرصت خوبی است و باید لحظه‌به‌لحظه آنها را غنیمت بشماریم و از این فرصت‌ها به بهترین شکل استفاده کنیم. از نظر نظامی و در زمینه عوامل، تجهیزات و امکانات نیز باید از این فرصت برای تقویت توان دفاعی کشور استفاده کنیم. وی ادامه داد: توقف نبرد فرصت خوبی برای ماست تا خودمان را قوی کنیم، سازماندهی کنیم و نفس جدیدی در مجموعه‌های مختلف خود بدمیم تا اگر دشمن دوباره عملیات جنگی را آغاز کرد، ما نیز متقابلاً قدرت بازدارندگی، ایستادگی و مقاومت در مقابل آن را داشته باشیم. بنابراین باید این فرصت‌ها را غنیمت بشماریم، اما هیچ‌گاه به دشمن اعتماد نخواهیم داشت؛ چرا که دشمن در طول تاریخ ثابت کرده است که قابل اعتماد نیست. وی گفت: ضمن اینکه به دشمن اعتماد نداریم، قواعد اخلاقی و بین‌المللی را نیز رعایت می‌کنیم. هر جا دشمن توقف دهد، ما نیز توقف می‌کنیم و هر جا دشمن جنگ را شروع کند، ما نیز برای دفاع وارد میدان می‌شویم. دفاع ما دفاع از خانه‌مان است و آنچه دشمن انجام می‌دهد، جنگ و تهاجم به خانه ماست.

آتش‌بس، برای هر کشوری که زیر فشار جنگ قرار گرفته، فرصتی برای نفس‌گیری است؛ اما تفاوت کشورها در نحوه استفاده از همین فرصت آشکار می‌شود. یک کشور ممکن است آتش‌بس را صرفاً فاصله‌ای میان دو مرحله درگیری ببیند و کشور دیگر آن را به دوره‌ای برای ترمیم، یادگیری و افزایش قدرت تبدیل کند. روایت مطرح‌شده از سوی مسئولان ایرانی این است که در فاصله ایجادشده، بازسازی زیرساخت‌ها، افزایش تولید تجهیزات، تکمیل ذخایر و اصلاح تاکتیک‌ها با سرعت بیشتری دنبال شده است.

در نهایت، تجربه جنگ‌های اخیر یک پیام روشن دارد: توان دفاعی فقط در لحظه شلیک موشک یا پرواز جنگنده سنجیده نمی‌شود؛ توانایی بازسازی سریع، تولید مستمر، انطباق تاکتیکی و حفظ ظرفیت عملیاتی پس از حمله نیز بخشی از قدرت ملی است. از همین منظر، آتش‌بس برای ایران نه یک توقف منفعلانه، بلکه فرصتی برای بازسازی و تقویت بنیه دفاعی فراهم کرد؛ فرصتی که اگر با توسعه فناوری، افزایش ذخایر، ارتقای پدافند و تقویت صنایع دفاعی همراه شود، می‌تواند هزینه محاسبات غلط دشمن را بالا برده و به جای جنگ، بازدارندگی را به مهم‌ترین دستاورد دوره پس از درگیری تبدیل کند.