هشدار امنیتی؛ رقابت چین و روسیه بر سر رمزگشایی کوانتومی

به گزارش پارسینه به نقل از اقتصادنیوز، تقریبا هر 20 سال یک‌بار، ظهور یک فناوری جدید معادلات امنیت ملی در جهان را به‌کلی دگرگون می‌کند. از بمب‌های اتمی و هیدروژنی و مفهوم بازدارندگی هسته‌ای گرفته، تا پیشرفت ریزالکترونیک‌ها مانند نیمه‌رساناها و تراشه‌ها تا استقرار اینترنت و شبکه جهانی GPS..

امروزه نیز مهم‌ترین ابزار فناوری در جهان، هوش مصنوعی است. با این‌حال، یک فناوری جدید در آینده می‌تواند تمامی معادلات کنونی را متحول کند؛ «فناوری‌های کوانتومی»

تاریخچه فناوری‌های تکان‌دهنده جهان

آن نویبرگر در نشریه فارن‌افرز نوشت: در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، بمب‌های اتمی و هیدروژنی مفهوم بازدارندگی هسته‌ای را پایه‌گذاری کردند.
 

در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، پیشرفت‌های ریزالکترونیک‌ها و به‌ویژه صنعت نیمه‌رساناها و تراشه‌ها به توسعه جنگ‌افزارهای پنهان، تسلیحات هدایت شونده و نخستین شبکه‌های دیجیتال انجامید.

 در دهه ۱۹۹۰ نیز اینترنت و استقرار سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) انقلابی را در ارتباطات ایجاد کردند.

امروزه نیز هوش مصنوعی با تقویت سلاح‌های اتوماتیک و ارتقای چشمگیر توانمندی‌های سایبری، نقش تعیین‌کننده‌ای را در حوزه دفاعی ایفا می‌کند.

 اما در آینده‌ای نزدیک، این فناوری‌های کوانتومی خواهند بود که طیف گسترده‌ای از حوزه‌ها را متحول می‌کنند؛ از افشای اسرار امنیت ملی گرفته تا افزایش توانایی کشورها در نمایش و اعمال قدرت نظامی.

فناوری کوانتومی چیست؟

فناوری‌های کوانتومی می‌توانند یکی از بزرگ‌ترین تحولات امنیتی و نظامی دهه‌های آینده را رقم بزنند. این فناوری‌ها قادرند بسیاری از محدودیت‌های رایانه‌ها و سامانه‌های کنونی را کنار بزنند؛ از شکستن برخی روش‌های رمزنگاری گرفته تا ایجاد ابزارهای جدید برای ناوبری و شناسایی.

آینده‌ای که از آنچه تصور می‌شود نزدیک‌تر است

بر اساس گزارش‌های نهادهای اطلاعاتی آمریکا، اکنون برخی از رقبای این کشور از جمله چین، در حال جمع‌آوری اطلاعات رمزگذاری‌شده هستند. هدف آنها این است که در آینده و پس از دستیابی به توانایی‌های کوانتومی پیشرفته، این داده‌ها را رمزگشایی کنند. به همین دلیل، موضوع کوانتوم دیگر فقط یک بحث علمی نیست، بلکه به مسئله‌ای مهم در رقابت قدرت‌های جهانی تبدیل شده است.

چین در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در این حوزه انجام داده و آمریکا و متحدانش نیز در تلاشند تا جایگاه خود را حفظ کنند. در نتیجه، رقابت برای دستیابی به برتری کوانتومی به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت فناوری در جهان تبدیل شده است.

عصر دشوار امنیت دیجیتال در راه است

بخش بزرگی از امنیت اینترنت و ارتباطات دیجیتال امروز بر پایه روش‌های رمزنگاری بنا شده است که شکستن آنها برای رایانه‌های معمولی بسیار دشوار است. اما بسیاری از متخصصان معتقدند رایانه‌های کوانتومی می‌توانند برخی از این موانع را پشت سر بگذارند و به اطلاعاتی دست پیدا کنند که امروز امن تلقی می‌شوند.

هنوز رایانه کوانتومی کاملی که بتواند این کار را در مقیاس گسترده انجام دهد ساخته نشده است، اما پیشرفت‌های اخیر نشان می‌دهد که این هدف دیگر تنها یک رؤیای علمی نیست. به همین دلیل، دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ فناوری از هم‌اکنون در حال آماده شدن برای چنین روزی هستند.

نگرانی اصلی برخی این است که کشورهایی مانند چین و روسیه، منتظر چنین روزی نمانند و از حالا داده‌های رمزگذاری‌شده را ذخیره ‌کنند. برخی از این اطلاعات شاید در آینده ارزش خود را از دست بدهند، اما بسیاری از اسرار دولتی، نظامی و فناوری ممکن است سال‌ها بعد نیز اهمیت داشته باشند.

کوانتوم در میدان نبرد

اهمیت فناوری‌های کوانتومی تنها به امنیت اطلاعات محدود نمی‌شود. این فناوری‌ها می‌توانند شیوه عملکرد ارتش‌ها را نیز تغییر دهند.

یکی از کاربردهای مهم آنها در حوزه حسگرها و سامانه‌های ناوبری است. چنین تجهیزاتی می‌توانند به نیروهای نظامی کمک کنند که حتی در شرایط اختلال جی‌پس‌اس ، همچنان موقعیت خود را با دقت بالا تشخیص دهند.

این موضوع برای آمریکا اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که چین در سال‌های اخیر توانایی‌های خود در زمینه اخلال در سامانه‌های ماهواره‌ای و ارتباطی را افزایش داده است. اگر در یک درگیری احتمالی دسترسی به GPS محدود شود، فناوری‌های کوانتومی می‌توانند جایگزین مهمی برای حفظ توان عملیاتی نیروها باشند.

برخی کارشناسان همچنین معتقدند که این فناوری‌ها در آینده می‌توانند به شناسایی بهتر اهداف پنهان و افزایش دقت سامانه‌های نظامی کمک کنند.

رقابت آمریکا و چین

در حال حاضر، آمریکا همچنان در برخی حوزه‌های فناوری کوانتومی برتری فنی نسبت به چین دارد. بخش مهمی از این پیشرفت‌ها توسط شرکت‌های خصوصی و دانشگاه‌ها هدایت می‌شود.

در مقابل، چین این فناوری را به یکی از اولویت‌های راهبردی خود تبدیل کرده و سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای را در زمینه پژوهش، توسعه و تجاری‌سازی آن انجام داده است. پکن معتقد است فناوری کوانتومی می‌تواند فرصتی برای پیشی گرفتن از رقبای خود، در برخی حوزه‌های حساس باشد.

چین علاوه بر توسعه رایانه‌های کوانتومی، روی شبکه‌های ارتباطی امن و تجهیزات پیشرفته نظامی مبتنی بر فناوری کوانتوم نیز کار می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند رقابت دو کشور در این حوزه در سال‌های آینده شدیدتر خواهد شد.

شکل‌گیری بلوک‌های فناوری در جهان

با افزایش اهمیت فناوری کوانتومی، کشورها به‌تدریج در حال تشکیل ائتلاف‌ها و همکاری‌های جدید هستند.

آمریکا همکاری خود را با متحدانی مانند بریتانیا، فرانسه و ژاپن گسترش داده تا زنجیره تأمین فناوری‌های حساس و زیرساخت‌های مورد نیاز این حوزه را تحت کنترل داشته باشد. هدف از این همکاری‌ها کاهش وابستگی به رقبا و حفاظت از منافع امنیتی است.

در سوی دیگر، چین نیز همکاری‌های خود را با کشورهای عضو بریکس گسترش داده و تلاش می‌کند تا شبکه‌ای از شرکای فناوری و علمی ایجاد کند. این روند نشان می‌دهد که رقابت کوانتومی تنها میان دو کشور نیست، بلکه به‌تدریج به رقابتی میان بلوک‌های فناوری مختلف تبدیل می‌شود.

همکاری‌ چین و روسیه برای افزایش امنیت ارتباطات

روسیه اگرچه در مقایسه با چین و آمریکا کمتر درباره برنامه‌های کوانتومی خود اطلاع‌رسانی می‌کند، اما همچنان از توان علمی قابل توجهی در حوزه‌های ریاضیات، فیزیک و رمزنگاری برخوردار است.

در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از جنگ اوکراین، همکاری مسکو و پکن در زمینه فناوری‌های پیشرفته افزایش یافته است. این دو کشور چندین پروژه مشترک در حوزه ارتباطات کوانتومی اجرا کرده‌اند و مدعی‌اند که این فناوری می‌تواند سطح بسیار بالایی از امنیت را برای ارتباطات فراهم کند.

هرچند برخی پژوهشگران غربی درباره کارایی عملی این سامانه‌ها تردید دارند، اما این همکاری‌ها نشان می‌دهد که چین در حال گسترش شبکه همکاری‌های کوانتومی خود با شرکای بین‌المللی است.

آمادگی برای عصر رمزشکن‌های کوانتومی

آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر از سال‌ها پیش کار روی نسل جدیدی از روش‌های رمزنگاری را آغاز کرده‌اند؛ روش‌هایی که قرار است در برابر توانایی‌های آینده رایانه‌های کوانتومی مقاوم باشند.

در سال‌های اخیر استانداردهای اولیه این فناوری‌ها تدوین شده و شرکت‌های بزرگ فناوری نیز به‌تدریج آنها را وارد زیرساخت‌های خود کرده‌اند. با این حال، هنوز بخش بزرگی از اینترنت و بسیاری از سامانه‌های دولتی و تجاری به فناوری‌های قدیمی متکی هستند.

دولت آمریکا هدف‌گذاری کرده است که طی سال‌های آینده تمامی نهادهای فدرال به استانداردهای جدید مهاجرت کنند، اما برخی کارشناسان هشدار می‌دهند که پیشرفت فناوری کوانتومی ممکن است سریع‌تر از روند آماده‌سازی دولت‌ها باشد.

خطری که از گذشته به آینده بازمی‌گردد

حتی اگر جهان پیش از ظهور رایانه‌های کوانتومی قدرتمند به روش‌های جدید رمزنگاری مجهز شود، یک مشکل همچنان باقی خواهد ماند: اطلاعاتی که امروز جمع‌آوری شده‌اند.

داده‌های رمزگذاری‌شده‌ای که اکنون ذخیره می‌شوند ممکن است در آینده رمزگشایی شوند. بخشی از این اطلاعات احتمالا دیگر ارزشی نخواهند داشت، اما برخی دیگر می‌توانند سال‌ها یا حتی دهه‌ها اهمیت خود را حفظ کنند.

اسناد محرمانه دولتی، اطلاعات نظامی، فناوری‌های حساس و برخی اسرار راهبردی از جمله مواردی هستند که در صورت افشای آنها در آینده، می‌توانند خسارت‌های جدی به همراه داشته باشند.

راهبرد مقابله با تهدیدهای جدید چیست؟

برای مقابله با این چالش، آمریکا و متحدانش تنها به توسعه رایانه‌های کوانتومی نیاز ندارند؛ بلکه باید کل زنجیره فناوری را تحت کنترل داشته باشند. این زنجیره شامل تجهیزات تخصصی، مواد اولیه، دانش فنی و نیروی انسانی است.

همچنین حفاظت از شرکت‌ها و مراکز پژوهشی فعال در این حوزه اهمیت زیادی دارد. بسیاری از دولت‌ها نگرانند که رقبا از طریق جاسوسی صنعتی یا حملات سایبری، به فناوری‌های حساس دسترسی پیدا کنند.

به همین دلیل، امنیت سایبری و حفاظت از مالکیت فکری به بخشی جدایی‌ناپذیر از رقابت کوانتومی تبدیل شده است.

ضرورت همکاری جهانی

با وجود رقابت شدید میان قدرت‌ها، هیچ کشوری به تنهایی نمی‌تواند امنیت فضای دیجیتال جهان را تضمین کند. اگر بخشی از شبکه جهانی از استانداردهای ضعیف‌تر استفاده کند، همان بخش می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیر کل سیستم تبدیل شود.

به همین دلیل، کشورهای غربی و بسیاری از شرکای آنها در حال همکاری برای تدوین استانداردهای مشترک و توسعه روش‌های رمزنگاری سازگار با یکدیگر هستند. هدف این است که انتقال به عصر پساکوانتومی تا حد امکان هماهنگ و کم‌هزینه انجام شود.

احتمال تهدید درز اطلاعات وجود دارد اگر...

بخش بزرگی از برنامه‌ریزی‌های فعلی بر این فرض استوار است که هنوز چند سال تا دستیابی به رایانه‌های کوانتومی بسیار قدرتمند فاصله وجود دارد. اما اگر این فناوری زودتر از انتظار پیشرفت کند، دولت‌ها و شرکت‌ها ممکن است با بحران‌های امنیتی جدی روبه‌رو شوند.

به همین دلیل، بسیاری از سازمان‌ها از هم‌اکنون در حال شناسایی اطلاعات حساس خود هستند تا بدانند در صورت افشای احتمالی کدام داده‌ها بیشترین خطر را ایجاد خواهند کرد. همچنین برنامه‌های اضطراری برای مقابله با چنین سناریوهایی در حال تدوین است.

سرنوشت تاریک اطلاعات کاربری و رمزهای عبور؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها مربوط به رمزهای عبور و اطلاعات هویتی است. اگر مهاجمان در آینده بتوانند ارتباطات قدیمی را رمزگشایی کنند، ممکن است به اطلاعاتی دست یابند که همچنان برای نفوذ به سامانه‌ها قابل استفاده باشند.

به همین دلیل، تنها تغییر روش رمزنگاری کافی نیست و بسیاری از رمزهای عبور، کلیدهای امنیتی و اطلاعات احراز هویت نیز باید به‌روزرسانی شوند.

دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ همچنین باید برای شرایطی آماده باشند که فناوری کوانتومی سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها پیشرفت کند و نیاز به مهاجرت فوری به سامانه‌های جدید به وجود آید.

همکاری و رقابت؛ دو روی یک سکه

رقابت میان آمریکا و چین بر سر فناوری‌های کوانتومی احتمالا یکی از مهم‌ترین رقابت‌های راهبردی دهه‌های آینده خواهد بود. با این حال، هر دو کشور می‌دانند که برای حفظ کارکرد اینترنت، تجارت جهانی و زیرساخت‌های دیجیتال ناچارند تا در برخی زمینه‌ها همکاری کنند.

در سال‌های گذشته، پژوهشگران چینی، آمریکایی و اروپایی در پروژه‌های بین‌المللی مرتبط با استانداردهای رمزنگاری مشارکت داشته‌اند. اما این همکاری‌ها معمولا به حوزه‌هایی که منافع مشترک وجود دارد، محدود می‌شود.

در بخش‌هایی که کاربردهای نظامی و امنیتی دارند، رقابت همچنان تعیین‌کننده خواهد بود. به همین دلیل، فناوری کوانتومی نه‌تنها یک انقلاب علمی، بلکه یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت ژئوپلیتیکی قرن بیست‌ویکم به شمار می‌رود.