.svg)
نئاندرتالها جراح دندان بودند؟ کشف شواهدی از درمان پوسیدگی دندان در هزاران سال پیش
اغلب تصور میکنیم، اجداد ما، نئاندرتالها، موجوداتی خشن بودند که توانایی مراقبت از خود را نداشتند، حالا برخلاف کلیشههای رایج، پژوهشها نشان میدهد؛ نئاندرتالها حدود ۶۰ هزار سال پیش برای درمان پوسیدگی دندان از متههای سنگی استفاده میکردند؛ این موضوع را قدیمیترین شواهد شناختهشده از درمان دندانپزشکی نشان میدهد.
به گزارش پارسینه به نقل از اکو، یک دندان آسیای منفرد که در غاری در جنوب سیبری کشف شده، دارای حفرهای عمیق است که به نظر میرسد در زمان حیات صاحب دندان، با استفاده از ابزاری سنگی، باریک و تیز ایجاد شده باشد.
گاردین نوشته، اگرچه تصور درمان ریشه در عصر سنگ حتی فکر کردن به آن را هم دردناک میکند، باستانشناسان میگویند این کشف بینش چشمگیری درباره رفتارهای پیشرفته نئاندرتالها — و شاید روحیه مقاوم و سرسخت آنها — ارائه میدهد.
دکتر کسنیا کولوبووا، باستانشناس شاخه سیبری آکادمی علوم روسیه در نووسیبیرسک، در اینباره میگوید: «این کشف بهطور قدرتمندی این دیدگاه را تقویت میکند که نئاندرتالها، برخلاف کلیشههای قدیمی، موجوداتی خشن و فروتر نبودند، بلکه جمعیتی انسانی و پیچیده با تواناییهای شناختی و فرهنگی پیشرفته بودند. این یافته بُعد کاملاً جدیدی — یعنی درمان پزشکی تهاجمی — به فهرست روبهرشد رفتارهای پیشرفته نئاندرتالها اضافه میکند.»
این نخستین بار است که شواهدی از سوراخکردن دندان در گونهای غیر از انسان خردمند (Homo sapiens) مشاهده میشود و همچنین قدیمیترین نمونه شناختهشده از چنین رفتاری است؛ بیش از ۴۰ هزار سال قدیمیتر از نمونههای قبلی.
یک استاد دندانپزشکی که تصاویر دندان را بررسی کرده اما در این پژوهش مشارکت نداشته، کار نئاندرتال را «کاری قابل قبول» توصیف کرد.
جاستین دورهام، استاد دردهای دهانی و صورتی در دانشگاه نیوکاسل و مشاور ارشد علمی انجمن دندانپزشکی بریتانیا، تاکید میکند: «اگر قرار بود به این کار برای یک دانشجوی دندانپزشکی نمره بدهم، احتمالاً A نمیگرفت، اما با توجه به شرایط، واقعاً چشمگیر است.»
لبههای صافشده حفره ایجادشده و الگوهای فرسایش داخل آن نشان میدهد که فرد پس از انجام این درمان مدتی زنده مانده و همچنان با آن دندان غذا میجویده است.
این دندان که قدمتش حدود ۵۹ هزار سال برآورد شده، در منطقه چاگیرسکایا کشف شد؛ جایی که بقایای نئاندرتالها و هزاران ابزار سنگی از آن استخراج شده است. این دندان آسیای پایینی دارای سوراخی عمیق در مرکز دندان است که تا حفره پالپ امتداد دارد. تصویربرداری میکروسکوپی با اشعه ایکس تغییراتی در مواد معدنی دندان نشان داد که بیانگر پوسیدگی شدید بوده است.
پژوهشگران برای اثبات اینکه چنین حفرهای چگونه ایجاد شده، روی سه دندان انسان امروزی آزمایش انجام دادند. آنها نشان دادند که میتوان با چرخاندن دستی ابزاری باریک و کشیده ساختهشده از سنگ یشم محلی میان دو انگشت، حفرهای با همان شکل و همان الگوی خراشهای میکروسکوپی ایجاد کرد. بر اساس این پژوهش که در نشریه PLOS One منتشر شده، نفوذ به عاج دندان با این روش بین ۳۵ تا ۵۰ دقیقه کار مداوم زمان میبرد. کولوبووا گفت: «این کار باید فوقالعاده دردناک بوده باشد.»
دورهام گفت این مداخله — که او آن را «آغاز درمان ریشه» توصیف کرد — احتمالاً در کوتاهمدت باعث کاهش درد شده است. او توضیح داد: «دندان یک فضای بسته است. بنابراین فشاری که هنگام عفونت در آن ایجاد میشود، همان چیزی است که باعث دنداندرد شدید، ضرباندار و طاقتفرسا میشود؛ دردی که مردم با آن آشنا هستند. اگر سوراخ بزرگی مثل کاری که این دندانپزشک نئاندرتال انجام داده در دندان ایجاد کنید، آن فشار تخلیه میشود.»
او افزود: «ما در دندانپزشکی مدرن باید از متههای نوکالماسی با سرعتی بیش از ۴۰ هزار دور در دقیقه استفاده کنیم تا بتوانیم از سطح بیرونی دندان عبور کنیم. بنابراین این واقعاً دستاوردی شگفتانگیز است و به همین دلیل من به آن نئاندرتالی که این کار را انجام داده ادای احترام میکنم. از نظر من، این موضوع نشاندهنده سطح بالایی از تفکر و مهارت است.»
به نظر میرسد بیمار مدتی پس از این درمان زنده مانده، اما چون دندان پر نشده بود، احتمالاً در معرض عفونت مزمن قرار داشته است.
پیشتر نیز شواهدی از مراقبت نئاندرتالها از اعضای بیمار و آسیبپذیر گروه خود کشف شده بود؛ از جمله بقایای مردی بالغ با بازویی خشکشده و بدشکلی در هر دو پا، و کودکی مبتلا به سندرم داون که دستکم تا ششسالگی زنده مانده بود. اما این کشف جدید نهتنها نشاندهنده همدلی، بلکه بیانگر میزان چشمگیری از کنترل و تحمل درد از سوی بیمار است.
دکتر لیدیا زوتکینا، باستانشناس آکادمی علوم روسیه و از نویسندگان پژوهش، گفت: «چیزی که من را شگفتزده کرد و همچنان هم میکند، این است که این نئاندرتال چه اراده قدرتمندی داشته است. او حتماً میدانسته که درد این درمان از درد التهاب بیشتر است، اما موقتی است و باید تحمل شود.» او در پایان افزود: «حالا هر بار که به دندانپزشکی میروم، به آن مرد فکر میکنم.»
ارسال نظر