.svg)
ویروسها چطور باعث ابتلای کودکان به دیابت میشوند؟
یک فوق تخصص غدد کودکان میگوید: بعضی ویروسها مثل آنفلوآنزا و کرونا میتوانند منجر به ابتلا به دیابت نوع یک شوند.
به گزارش پارسینه ، دیابت نوع یک سالها به عنوان یک بیماری مرموز شناخته میشد؛ بیماریای که عمدتا در کودکی یا نوجوانی ظاهر میشود و زندگی فرد را برای همیشه تغییر میدهد. خیلیها تصور میکنند عوامل ژنتیکی باعث ابتلا به این نوع دیابت در کودکان میشود اما متخصصان میگویند نمیتوان کل علت ابتلا را بر گردن ژنتیک انداخت و موضوع عجیب این است که ردپای ویروسها نیز در بروز این بیماری دیده میشود.
یک بیماری خودایمنی
قبل از هر چیز باید بدانیم که دیابت نوع یک، نوعی بیماری خودایمنی است. در بیماریهای خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای بتای پانکراس – همان سلولهایی که انسولین میسازند – حمله میکند و آنها را از بین میبرد. وقتی این سلولها تخریب شوند، بدن دیگر قادر به تولید انسولین کافی نیست و طبیعتا قند خون بالا میرود و دیگر بدون تزریق انسولین قابل کنترل نخواهد بود. اما سوال مهم این است که چه چیزی باعث میشود سیستم ایمنی ناگهان مرتکب چنین اشتباهی شود؟
البته ویروسها خود مستقیماً دیابت ایجاد نمیکنند، اما میتوانند ماشهای باشند که سیستم ایمنی را علیه بدن تحریک میکند.
«دیابت نوع یک که در میان کودکان شایعتر است، یک بیماری خودایمنی محسوب میشود؛ یعنی سیستم ایمنی بدن علیه خود بدن - در اینجا سلولهای پانکراس یا لوزالمعده - فعال میشود و به آنها آسیب میزند. وظیفه اصلی پانکراس، تولید انسولین برای تنظیم قند خون است اما با حمله سیستم ایمنی به سلولهای پانکراس، این سلولها دیگر قادر به کنترل قند خون نخواهند بود و نتیجه این سوءتفاهم بیولوژیک میشود ابتلا به دیابت نوع یک.»
نظریه دیگری نیز میگوید برخی ویروسها میتوانند به طور مستقیم وارد بافت پانکراس شوند و التهاب موضعی ایجاد کنند. این التهاب، محیطی فراهم میکند که سیستم ایمنی بدن بیش از حد فعال شود و واکنشهای غیرقابل کنترل شکل بگیرد. ویروسهایی مانند انتروویروسها، ویروس اوریون، سرخجه و حتی برخی سویههای آنفلوآنزا در مطالعات مختلف به عنوان عوامل احتمالی مرتبط با دیابت نوع یک معرفی شدهاند.
ربانی هم میگوید: «بعضی ویروسها مثل آنفلوآنزا و کرونا میتوانند محرک تغییراتی شوند که منجر به ابتلای فرد به دیابت نوع یک است. به این ترتیب که سیستم ایمنی بدن، ویروس را اشتباهاً با سلولهای لوزالمعده (پانکراس) اشتباه میگیرد و به آنها حمله و ملتهب یا آسیبپذیر میکند. به طوری که سیستم ایمنی علیهشان فعال میشود. نتیجه اینکه تعداد سلولهای لوزالمعده کم میشود، تولید انسولین کاهش مییابد و دیابت نوع یک کودک را درگیر میکند.»
این فوق تخصص بیماریهای غدد درونریز و متابولیسم کودکان با اشاره به این که «بعد از پاندمی کرونا تعداد مبتلایان به دیابت نوع یک افزایش قابل توجهی پیدا کرد،» این نکته مهم را هم اضافه میکند که «البته غیر از ویروسها، کمبود ویتامین D و عوامل محیطی مثل استرس و شوکهای عصبی، مصرف لبنیات زیر یکسالگی و شرایط زندگی شهری در ابتلای کودک به دیابت نوع یک تاثیر دارند. بیماری هم زمانی خود را نشان میدهد که حدود ۸۰ درصد سلولهای لوزالمعده آسیب دیده و از بین رفتهاند.»
سابقه خانوادگی را دستکم نگیرید
ابتلا به ویروسها به معنای ابتلای قطعی به دیابت نیست. هر سال میلیونها کودک به عفونتهای ویروسی مبتلا میشوند اما درصد بسیار کمی از آنها دچار دیابت نوع یک میشوند. این موضوع نشان میدهد که برای بروز بیماری، ترکیبی از زمینه ژنتیکی، عوامل محیطی و شاید هم سبک زندگی لازم است.
ربانی میگوید: «تصور عمومی این است که دیابت نوع یک ناگهان و بیدلیل ایجاد میشود، اما در بسیاری از بیماران، روند تخریب سلولهای پانکراس ماهها یا حتی سالها قبل از تشخیص شروع شده است. عفونتهای ویروسی میتوانند یکی از محرکهای اصلی این روند باشند، به خصوص در کودکانی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند.»
این استاد دانشگاه در ادامه به این موضوع مهم هم اشاره میکند که «البته با انجام آزمایشهای مختلف میتوان افراد در معرض خطر ابتلا را زودتر شناسایی کرد و تشخیص داد که آیا مستعد ابتلا به دیابت نوع یک هستند یا نه. طبیعتا و قاعدتا احتمال ابتلا در افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، بالاتر است. با انجام تستهای لازم نه تنها میتوان عوامل ژنتیکی خاص را شناسایی کرد، بلکه میزان خطر ابتلا را هم میتوان برآورد کرد.»
بزرگسالان دیابت نوع ۱ نمیگیرند؟
هرچند این بیماری بیشتر در سنین کودکی و نوجوانی تشخیص داده میشود، اما میتواند در بزرگسالی نیز بروز کند. ربانی میگوید: «دیابت نوع یک معمولا قبل از بلوغ بروز میکند؛ یک پیک قبل از سن مدرسه و یک پیک در دوره بلوغ. اما دیابت نوع ۲ عمدتاً بعد از ۳۰ - ۴۰ سالگی بروز میکند. البته هم کودکان ممکن است به دیابت نوع ۲ مبتلا شوند و هم بزرگسالان ممکن است به دیابت نوع یک دچار شوند. خیلی از بزرگسالان بعد از ۴۰ سالگی دیابت نوع یک میگیرند و نیازمند تزریق انسولین میشوند.»
با این حال کودکان آسیبپذیرتر محسوب میشوند. چراکه سیستم ایمنی آنها هنوز در حال تکامل است و بیشتر در معرض عفونتهای ویروسی قرار میگیرند. به همین دلیل بیشترین موارد جدید دیابت نوع یک در سنین زیر ۱۵ سال دیده میشود.
پیشگیری فعلا ممکن نیست
در حال حاضر دارو و واکسن مشخصی برای جلوگیری از دیابت نوع یک وجود ندارد، اما رعایت اصول عمومی پیشگیری از عفونتها – مثل واکسیناسیون کامل کودکان، تغذیه مناسب، خواب کافی و تقویت سیستم ایمنی – میتواند خطرات احتمالی را کاهش دهد. پژوهشگران در حال مطالعه روشهایی هستند که بتوان قبل از شروع بیماری، افراد در معرض خطر را شناسایی و روند خودایمنی را متوقف کرد. دکتر ربانی میگوید: «خوشبختانه درمانهای جدیدی در دست تحقیق و بررسی است و به نظر میرسد در آینده نزدیک با داروها و آنتیبادیهایی بتوان جلوی بروز این بیماری را گرفت یا حداقل آن را به تأخیر انداخت تا فرد در کودکی مبتلا نشود. ولی در حال حاضر هنوز امکان پیشگیری قطعی از دیابت نوع یک وجود ندارد و نمیتوان به طور مؤثر مانع بروز این بیماری شد.»
به گفته این فوق تخصص غدد کودکان، «کودکانی که دارای آنتیبادیهای خودایمنی اختصاصی علیه سلولهای بتای پانکراس هستند، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع یک قرار دارند. با انجام آزمایشهای تخصصی فقط میتوان این آنتیبادیها را قبل از بروز علائم بالینی شناسایی کرد، اما این تشخیص زودهنگام به معنای امکان پیشگیری از بیماری نیست. در خانوادههایی که سابقه دیابت نوع یک وجود دارد، احتمال ابتلای سایر فرزندان هم بالا است و بررسی آنتیبادیها فقط میتواند احتمال و روند ابتلا را برآورد کند. نه اینکه مانع بروز بیماری شود.»
ارسال نظر