زانوی ضربدری چیست ؟

به گزارش پارسینه ، زانوی ضربدری که در اصطلاح پزشکی به آن ژنووالگوم (Genu Valgum) گفته می شود، یکی از شایع ترین ناهنجاری های اسکلتی اندام تحتانی به شمار می رود. در این وضعیت، زانوها هنگام ایستادن به هم نزدیک یا حتی چسبیده اند، در حالی که قوزک های پا از یکدیگر فاصله دارند.

این تغییر زاویه در مفصل زانو باعث می شود پاها شکل ضربدر یا “X” به خود بگیرند. زانوی ضربدری اگر در سنین کودکی به موقع تشخیص داده شود، قابل اصلاح است؛ اما در صورت پیشرفت، می تواند به درد، ساییدگی مفصل و مشکلات حرکتی منجر شود.

زانوی ضربدری یکی از ناهنجاری های قابل اصلاح در اندام تحتانی است که با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می توان از عوارض جدی آن مانند آرتروز زودرس، درد مزمن یا اختلال در راه رفتن جلوگیری کرد. پیگیری و درمان تحت نظر پزشک فوق تخصص زانو یا طب فیزیکی بهترین راه برای بهبود این مشکل است.

علائم زانوی ضربدری چیست ؟

تشخیص زانوی ضربدری معمولاً با نگاه به نحوه ایستادن و راه رفتن کودک یا بزرگسال امکان پذیر است. اما علائم مشخص تری نیز دارد:

• نزدیک بودن بیش از حد زانوها به هم در حالت ایستاده و وجود فاصله زیاد بین قوزک های داخلی پا
• درد زانو یا ران هنگام ایستادن طولانی یا راه رفتن
• راه رفتن ناپایدار یا به صورت اردکی
• ساییدگی غیرطبیعی کفش ها در نواحی داخلی یا خارجی
• کاهش دامنه حرکتی مفصل زانو در موارد پیشرفته
• احساس خستگی در پاها پس از فعالیت های سبک
• در کودکان، ممکن است والدین متوجه شوند که شکل پاهای کودک با حالت طبیعی تفاوت دارد و حین دویدن یا راه رفتن، پای کودک منحرف می شود.

علت ایجاد زانوی ضربدری چیست ؟

بروز زانوی ضربدری می تواند دلایل متعددی داشته باشد که شامل علل طبیعی (فیزیولوژیک) و پاتولوژیک (بیمارگونه) است:

۱. دلایل فیزیولوژیک (طبیعی):

در سنین ۲ تا ۶ سالگی، بروز خفیف زانوی ضربدری طبیعی است و اغلب بدون نیاز به درمان اصلاح می شود. این حالت بخشی از مراحل رشد طبیعی استخوان هاست.

۲. دلایل پاتولوژیک (بیمارگونه):

• چاقی مفرط: وزن بالا فشار غیرطبیعی به زانو وارد می کند و باعث تغییر فرم آن می شود.
• نرمی استخوان (راشیتیسم): کمبود ویتامین D یا کلسیم در کودکان موجب تغییر شکل استخوان ها می شود.
• بیماری های ژنتیکی یا مادرزادی مانند سندرم مارفان یا نوروفیبروما.
• آسیب های قبلی مانند شکستگی صفحه رشد زانو در دوران کودکی که به درستی درمان نشده است.
• آرتروز زودرس یا التهاب مفصلی که باعث تغییر محور زانو در بزرگسالان می شود.
• عفونت ها یا تومورهای استخوانی در ناحیه زانو
• ضعف عضلات اطراف ران و ساق پا

عوارض ناشی از زانوی ضربدری

در صورت عدم درمان زانوی ضربدری، به مرور زمان ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:

افزایش احتمال ابتلا به آرتروز زانو به دلیل توزیع نامناسب فشار

درد مزمن زانو یا مفصل ران

کاهش عملکرد فیزیکی و توان حرکتی

مشکلات در راه رفتن یا دویدن

فرسایش زودرس مفصل زانو

کاهش اعتمادبه نفس در کودکان به دلیل فرم غیرعادی پا

زانوی ضربدری بیشتر در چه سنی رخ می دهد ؟

این مشکل ممکن است در سنین مختلف ظاهر شود:

• کودکان ۲ تا ۶ ساله: زانوی ضربدری خفیف معمولاً طبیعی و گذراست.
• کودکان بالای ۷ سال: اگر مشکل ادامه داشته باشد یا زاویه بیش از حد نرمال باشد، نیاز به بررسی و درمان دارد.
• نوجوانان: به دلیل جهش رشد یا فعالیت بدنی شدید، این اختلال ممکن است بیشتر نمایان شود.
• بزرگسالان: در اثر بیماری های التهابی، آرتروز، چاقی یا ضربه به زانو می تواند ایجاد یا تشدید شود.

تشخیص زانوی ضربدری چگونه انجام می شود ؟

پزشک برای تشخیص این ناهنجاری از روش های زیر استفاده می کند:

معاینه فیزیکی و اندازه گیری فاصله بین قوزک های داخلی، عکس برداری با اشعه ایکس (X-Ray) از اندام تحتانی، بررسی سوابق پزشکی، قد و وزن بیمار، تست های خاص برای بررسی قدرت عضلات پا.

روش های درمان زانوی ضربدری

درمان زانوی ضربدری بسته به سن بیمار، شدت انحراف و علت زمینه ای متفاوت است:

۱. درمان های غیرجراحی:

ورزش و حرکات اصلاحی

انجام تمرینات تقویتی برای عضلات چهارسر ران، عضلات باسن و همسترینگ می تواند به اصلاح راستای زانو کمک کند. این حرکات باید تحت نظر فیزیوتراپیست یا متخصص طب فیزیکی انجام شود.

کفی و بریس طبی

در کودکان، استفاده از بریس مخصوص یا کفش طبی می تواند جهت رشد صحیح پا کمک کند. البته این روش در نوجوانان و بزرگسالان کمتر مؤثر است.

کاهش وزن در افراد چاق

کاهش وزن فشار روی مفاصل زانو را کاهش داده و می تواند تا حدی موجب بهبود راستای پا شود.

مصرف مکمل های ویتامین D و کلسیم

به ویژه در کودکانی که کمبود این مواد را دارند، توصیه می شود.

فیزیوتراپی و درمان دستی

درمان هایی مانند کشش عضلات کوتاه شده و تقویت عضلات ضعیف، باعث بهبود راستای زانو می شوند.

۲. درمان های جراحی:

در صورتی که زاویه زانو زیاد باشد یا بیمار درد و محدودیت حرکتی داشته باشد، درمان جراحی پیشنهاد می شود. مهم ترین روش های جراحی عبارت اند از:

جراحی هدایت رشد (Guided Growth Surgery)

در کودکان در حال رشد انجام می شود تا به تدریج محور پا اصلاح شود.

استئوتومی زانو

در نوجوانان یا بزرگسالان برای تصحیح زاویه استخوان انجام می شود.

جراحی تعویض مفصل زانو

در موارد شدید آرتروز یا ناهنجاری های پیشرفته در سنین بالا به کار می رود.

درمان پای ضربدری بزرگسالان با ورزش

یکی از راهکارهای مفید درمان پای ضربدری بزرگسالان، حرکات ورزشی و حرکات اصلاحی برای پای ضربدری بزرگسالان است. اما باید توجه داشت که برای انجام هر نوع ورزشی باید از با پزشک متخصص فرد مشورت کنید.

او بر اساس توانائی و شرایط جسمی فرد، بهترین برنامه را تهیه می کند. با توجه به این موضوع در زیر، چند مورد از ورزش ها را برای درمان پای ضربدری بزرگسالان با ورزش اشاره می کنیم:

یوگا برای درمان زانوی ضربدری بزرگسالان

از مهم ترین حرکات اصلاحی برای پای ضربدری بزرگسالان تمرینات یوگاست که برای بهبود انعطاف پذیری، تقویت عضلات بدن مفید می باشد. همچنین، تمرینات تمرکز و آرامش در یوگا می توانند به بهبود استرس و رفع درد کمک کنند.

البته توجه داشته باشید که شاید برخی از تمرین های یوگا برای فرد سخت و طاقت فرسا باشد. در این مورد نیز باید به مربی خود اطلاع دهید تا تمرین ها را متناسب با بدن شما طراحی کند.

تمرینات تعادل و استحکام برای درمان زانوی ضربدری بزرگسالان

تمریناتی که بر روی تعادل و استحکام عضلات تمرکز دارند، مانند تعادل بر روی یک پای، برای بهبود استحکام فرد یکی از بهترین حرکات اصلاحی برای درمان پای ضربدری بزرگسالان با ورزش هستند.

اسکات برای درمان زانوی ضربدری بزرگسالان

برای انجام این تمرین تنها کافی است که فرد کمرش را به دیوار بچسباند، پاشنه پاهایش را از هم دور کند و بدنش را به سمت پایین حرکت دهد تا زاویه ۹۰ درجه بسازد. فرد بهتر است برای انجام این تمرین بدنش را منقبض کند و به مدت ۱ الی ۳ ثانیه در همین حالت بماند.

در صورت احساس درد در هر هنگام درمان پای ضربدری بزرگسالان با ورزش حتماً تمرین را متوقف کرده و هنگام سوزش و درد، زیاد مسئله را با پزشک خود در میان بگذارد.

زانو بلند استپ برای درمان زانوی ضربدری بزرگسالان

یکی دیگر از حرکات اصلاحی برای پای ضربدری بزرگسالان، زانو بلند استپ است. برای انجام دادن این حرکت، نیاز به استپی متناسب با قد و شرایط بدنی فرد دارید. در ادامه او باید پای خود را روی استپ قرار دهد و بعد از دوثانیه و یک پای خود را بالا ببرد و ۱۰ الی ۱۲ بار این حرکت را تکرار کند.