در فقدان مردی از تبار اندیشه و جسارت در صحنه

به گزارش پارسینه به نقل از روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر، اصغر خلیلی کارگردان تئاتر و مدیر مجموعه تئاتر شهر با انتشار متنی به مناسبت درگذشت حسین حشمتی نویسنده و کارگردان پیشگام هنرهای نمایشی از وی به عنوان یکی از هنرمندان خلاق و موثر تئاتر اصفهان در عرصه های مختلف نویسندگی و کارگردانی یاد کرد.

دریادداشت اصغر خلیلی آمده است :

با رفتن حسین حشمتی، یکی از فصل‌های خلاق و کمتر بازخوانی‌شده تاریخ تئاتر اصفهان، ورق خورد. هنرمندی که از دهه پنجاه تا دهه هشتاد، نزدیک به چهار دهه از عمر خود را صرف نوشتن، اندیشیدن و آفریدن در جهان تئاتر کرد؛ مردی که صحنه برایش نه محل تکرار تجربه‌های گذشته، بلکه میدان کشف و آزمودن امکان‌های تازه بود.

حشمتی از آن دست هنرمندانی بود که نمی‌شد او را تنها با عنوان نویسنده یا کارگردان شناخت. او پیش از هر چیز، پژوهشگری مشتاق و هنرمندی برخوردار از دانش تخصصی بود. کتابخانه شخصی و تخصصی‌اش، انعکاس جهان ذهنی او بود؛ جهانی انباشته از کتاب، نظریه، تجربه‌های هنری و ایده‌هایی که پیوسته در جست‌وجوی راهی برای تولد بر صحنه بودند. برای او مطالعه، مقدمه اجرا نبود؛ خود بخشی از آفرینش هنری بود. حشمتی می‌دانست که نوآوری در تئاتر، بدون شناخت و تسلط بر میراث پیشینیان، چیزی جز تفاوت‌طلبی سطحی نیست.

مرور کارنامه او، از «داش‌آکل» و «شازده کوچولو» تا «شاپرک خانوم» و «از خیز آن خیزاب خون»، با جهان‌های متنوعی روبه‌رویمان می‌کند که نشان از روحیه تجربه‌گر و نگاه جست‌وجوگر او دارند.

 اجرای «از خیز آن خیزاب خون» در سال ۱۳۶۳ در مجموعه تئاتر شهر تهران، خود نشانه‌ای از حضور و ارتباط او با جریان جدی تئاتر فراتر از جغرافیای اصفهان است. او هنرمندی نبود که افق فعالیتش را به مرزهای شهر خود محدود کند؛ تئاتر را عرصه‌ای برای گفت‌وگو با جهان گسترده‌تر هنر می‌دانست.

تجربه حضور او در تلویزیون و ساخت مجموعه «شال کمر عزیزآقا» نیز وجه دیگری از توانایی‌هایش را آشکار می‌کند؛ هنرمندی که می‌توانست از ظرفیت رسانه‌های مختلف برای روایت و ارتباط با مخاطب بهره بگیرد، بی‌آنکه هویت نمایشی و نگاه خلاق خود را فراموش کند.

اما شاید یکی از متمایزترین وجوه کارنامه حشمتی، نگاه پیشروانه‌اش به موسیقی در تئاتر باشد. او از جمله هنرمندانی بود که ظرفیت ارکستر سمفونیک را به جهان تئاتر اصفهان وارد کرد و نشان داد موسیقی می‌تواند فراتر از یک عنصر مکمل، در شکل‌گیری هویت و ساختار یک اجرای نمایشی نقش داشته باشد. این انتخاب، صرفاً یک تجربه فنی نبود؛ نشانه جسارت هنرمندی بود که به محدودیت‌های مرسوم صحنه تن نمی‌داد و در پی گسترش زبان تئاتر بود.

حسین حشمتی به نسلی تعلق داشت که تئاتر را با دانش، تعهد و وسواس هنری پیش می‌بردند. آنان در روزگاری که امکانات چندانی در اختیار نداشتند، با اتکا به اندیشه و خلاقیت، برای هنر صحنه شأن و اعتبار می‌ساختند. اهمیت حشمتی نیز تنها در آثار بر جای مانده از او نیست؛ در افقی است که برای تجربه‌گری و جدی گرفتن تئاتر ترسیم کرد.

امروز، رفتن او باید بهانه‌ای برای بازخوانی و ثبت میراثش باشد؛ از نمایشنامه‌ها و اجراها تا کتابخانه، یادداشت‌ها و تجربه‌های کمتر شناخته‌شده‌اش. تئاتر اصفهان به هنرمندانی چون او بدهکار است؛ به مردانی که چراغ صحنه را نه با هیاهو، که با اندیشه روشن نگه داشتند.

حسین حشمتی رفت، اما صحنه هنوز رد گام‌های او را بر خود دارد؛ و کتابخانه‌ای که روزگاری سرچشمه ایده‌هایش بود، یادآور این حقیقت است که هنر، پیش از آنکه در برابر چشم تماشاگر جان بگیرد، باید در ذهن هنرمند متولد شده باشد.

یادش گرامی و نامش در تاریخ تئاتر این سرزمین ماندگار.

آبان ماه ۱۴۰۵ ؛ اصغر خلیلی ؛ مدیر مجموعه تئاتر شهر تهران