.svg)
دست بی‌نمک
ناصر کمالی مشهود
دکتری ژئوپلتیک
پنج دهه از استقرار جمهوری اسلامی گذشته و در این سال‌ها، ایران بارها با بزرگ‌منشی در بزنگاه‌های تاریخی، دست یاری به سوی همسایگان دراز کرده؛ از آذربایجانِ تازه‌استقلال‌یافته تا سوریه جنگ‌زده، از عراقِ گرفتار داعش تا قطرِ محاصره‌شده، از ترکیه در شب کودتا تا لبنانِ بحران‌زده.
اما پاسخِ آن جوانمردی در خیلی موارد، بی‌وفایی، کم‌لطفی یا حتی دشمنی بوده است و این یادداشت، روایتی عبرت‌آموز است از خوبی‌های کشوری که با وجود همه تلخی‌ها، از کمک کردن و خوب بودن، دست بر نخواهد داشت.
*داستانی که باید بارها خوانده شود*
مردی سواره، پیاده‌ای را دید که کمک می‌خواست. او از اسب پیاده شد، مرد را بلند کرد و بر اسب نشاند، اما مرد پیاده، همین که خود را سوار دید، دهنه اسب را کشید و گریخت. صاحب اسب فریاد زد:
«تو فقط اسب را نبردی؛ جوانمردی را هم بردی! اسب مال تو؛ اما هرگز نگو چگونه به دستش آوردی. چون می‌ترسم دیگر هیچ سواره‌ای به پیاده‌ای رحم نکند.»
این حکایت، حال امروز روابط ایران با برخی همسایگان است به شرح زیر؛ پنج دهه کمک از جانب کشوری که گویا دستش نمک ندارد.
*الف. آذربایجان؛ جوانمردی ایران، بی‌وفایی باکو*
ایران پس از فروپاشی شوروی، کمک‌های گسترده‌ای به باکو کرد، اما نتیجه چه شد؟ به رسمیت شناختن اسرائیل، حذف سهم ایران از کنسرسیوم نفتی، واگذاری امتیازات به ترکیه، مشارکت در جاسوسی علیه ایران و همکاری در ترور دانشمندان هسته‌ای.
ایران حتی در جنگ قره‌باغ، آموزش نظامی، انتقال نیرو و میانجی‌گری صلح به نفع باکو وارد عمل شد، اما پاسخ باکو، بی‌مهری آشکار بود.
*ب. سوریه؛ از بقا به اعتبار ایران تا اعتماد به اعراب*
ایران از سال ۲۰۱۱، با هزینه‌های سنگین انسانی و مالی، ستون مقاومت سوریه بود، اما با تغییر محاسبات بشار اسد و اعتماد او به اعراب و تضعیف محور مقاومت، در نهایت سقوط بشار اسد رقم خورد.
*ج. عراق؛ نجات از داعش و فراموش کردن حامی*
ایران در سال ۲۰۱۴، به درخواست رسمی بغداد، نقش اصلی در توقف داعش داشت، اما با روی کار آمدن دولت جدید اخیر، الگوی همکاری با ایران به سردی گرایید؛ گویی امنیت که برقرار می‌شود، دوستی به فراموشی سپرده می شود.
*د. قطر؛ محاصره‌ای که ایران آن را شکست*
وقتی چهار کشور عربی قطر را محاصره کردند، ایران مرز هوایی خود را بر روی آن کشور گشود، مواد غذایی ارسال کرد و مسیرهای حیاتی‌اش را باز نگه داشت، اما پس از رفع بحران، روابط قطر با ایران به گرمی آن روزها نماند و در پازل دشمن بازی کرد.
*ه. ترکیه؛ شبی که ایران پشت اردوغان ایستاد*
در کودتای ۲۰۱۶، ایران تنها کشور منطقه بود که بلافاصله از دولت قانونی ترکیه حمایت کرد و حتی گفته شد، هواپیمای اردوغان با اسکورت جنگنده‌های ایرانی وارد حریم ایران شد، اما نتیجه چه شد؟ در بزنگاه‌های بعدی، شاهد کم‌لطفی‌های فراوان از سوی آنکارا بودیم.
*و. کویت؛ شریک دشمنان ایران؛ از دیروز تا امروز*
کویت در جنگ ایران و عراق، حامی اصلی صدام بود، اما پس از اِشغال کویت از سوی صدام، ایران در سریع‌ترین زمان برای اطفای چاه‌های نفت آن کشور وارد عمل شد تا امروز که کویت در منازعات منطقه، به پاتوق دشمنان ایران تبدیل شده است.
*ز. لبنان؛ کمک‌های گسترده، فاصله‌گیری گسترده‌تر*
ایران، میلیون‌ها دلار برای زیرساخت‌های لبنان هزینه کرد؛ ساخت مدارس، پل‌‌ها، جاده‌‌ها و بیمارستان‌ها و ارسال میلیون‌ها گالن سوخت، اما از ۲۰۲۵ به بعد، لبنان مسیر فاصله‌گیری آشکار از ایران را انتخاب کرد و حتی کمک مالی ایران را نپذیرفت و خواستار اخراج سفیر ایران شد.
*ایران، از خوبی کردن دست بر نمی‌دارد*
پنج دهه تجربه نشان می‌دهد که ایران، در سخت‌ترین لحظات کنار همسایگان خود بوده است، اما بسیاری از آنها، در لحظات حساس تاریخی، یا بی‌وفایی کردند یا بی‌تفاوت شدند.
و این تجربه‌ها باید ما را به یک اصل مهم برساند:
هرگونه کمک ، باید همراه با تدبیر باشد؛
جوانمردی، باید همراه با ضمانت باشد؛
و اعتماد، باید همراه با محاسبه عقلانی باشد.
و اما در پایان:
باید گفت «وَتِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ»
دنیا گِرد است و چوب خدا، صدای بلندی دارد، اما ایران، با وجود همه تلخی‌ها، برای انسانیت از حمایت دست بر نخواهد داشت .
انتظار می‌رود با عبور موفقیت‌آمیز از مرحله سخت فعلی، در مراودات آتی، هوشیارتر، دقیق‌تر و آینده‌نگرتر عمل کنیم.
خدا با ماست؛
ان‌شاءالله.
ارسال نظر