زنگ خطر جمعیتی به صدا درآمد؛ هشدار وزارت بهداشت درباره توقف رشد جمعیت

به گزارش پارسینه به نقل از روزنامه ایران، در حال حاضر بعضی از استان‎های کشور به ازای هر فرد که فوت می‌کند، حتی یک تولد هم نداریم. زنگ خطر جمعیتی بیش از هر زمان دیگری به صدا در آمده است. هشداری که اگر جدی گرفته نشود به گفته مسئولان وزارت بهداشت تا ۱۵ سال آینده رشد جمعیت ایران به صفر می‎رسد.

ایران در دهه ۶۰ یکی از جوان‌ترین جمعیت‌های جهان را داشت و سالانه بیش از دو میلیون تولد در کشور به ثبت می‎رسید.

دکتررضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به روند کاهش تولدها در ایران درباره رسیدن به نقطه صفر رشد جمعیت هشدار می‎دهد و به «ایران» می‎گوید: «جمعیت شناسان می‎گویند، اگر باروری کلی روی ۱.۵ بماند و بالاتر نرود ظرف ۶۵ سال جمعیت یک جامعه به حدود نصف کاهش پیدا می‎کند. نرخ باروری در سال گذشته روی ۱.۰۳۵ قرار گرفته است با این اوصاف، از شاخص کلی برای کاهش به نصف جمعیت هم کمتر هستیم. این رقم درحالی مطرح می‎شود که هر سال حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار ولادت در کشور کاهش پیدا می‎کند. درحال حاضر، سالانه حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه می‎شود، اما به تدریج جامعه پیر و تعداد ولادت‎ها کاهش و مرگ و میرها افزایش می‎یابد. طبق پیش‌بینی‎های انجام شده تا دو دهه آینده یعنی حدود سال ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۵ رشد جمعیت کشور به صفر خواهد رسید، البته تا آن زمان رشد جمعیت کشور مثبت است و جمعیت حدود ۸۷ میلیون ایرانی، به حدود ۹۳ میلیون نفر می‎رسد. اگر با همین روند حرکت کنیم تا حدود ۱۵ سال آینده اول رشد جمعیت صفر می‎شود و بعد منفی و در نهایت کاهش جمعیت کشور و سالمندی جمعیت را تجربه می‎کنیم.»

رشد جمعیت در گیلان منفی است
رئیس مرکز جوانی جمعیت درباره میزان تولد در استان‎های مختلف کشور توضیح می‎دهد: «در حال حاضر بهترین وضعیت زاد و ولد در استان‎های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و خوزستان است. در سیستان و بلوچستان نرخ خام ولادت‎ها (هرتولد به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت) ۲۵ تولد به ازای هر یکهزار نفر جمعیت است و بدترین شرایط متعلق به استان‎های گیلان، مازندران، البرز، مرکزی و تهران است.

مثلاً در گیلان به ازای هر یکهزار نفر جمعیت، ۶ نوزاد متولد می‎شود. البته اصطلاحی به نام نرخ باروری کلی(TFR) هم داریم که میانگین تعداد نوزاد متولد شده به ازای زنان۱۵ تا ۴۹ ساله کشور که در سنین باروری هستند را نشان می‎دهد. با این اوصاف، اگر این نرخ بالای ۲.۱ تا ۲.۵ باشد، تعداد تولدها بالاتر از نرخ جایگزینی است. به زبان ساده به تعداد افرادی که فوت می‎کنند، نوزاد متولد می‎شود؛ یعنی با کسب این آمار می‎توان امیدوار بود، جمعیت کشور ثابت بماند. اگر TFR بالاتر از ۲.۵ باشد، جمعیت افزایش پیدا می‎کند و اگر پایین‎تر از ۲.۱ باشد، جمعیت کشور کاهش می‎یابد. براساس این تعاریف، استان سیستان بلوچستان درسال ۱۴۰۳ با نرخ باروری حدود ۲.۸ به ازای هر زن بیشترین وضعیت باروری را دارد. این درحالی است که گیلان بدترین وضعیت TFR را تجربه می‎کند، چون به ازای هر زن در سن باروری، ۰.۸ فرزند در این استان متولد می‎شود. یعنی به ازای هر فوت حتی یک تولد هم نداریم به همین دلیل رشد جمعیت در گیلان درحال حاضر منفی است.»

سعیدی با اشاره به نرخ TFR در میانگین کشور در سال ۱۴۰۳می‎گوید: «براساس داده‎های وزارت بهداشت، نرخ باروری کلی طی دو سال گذشته روی عدد ۱.۰۴۴ نوزاد بوده که در پایان سال ۱۴۰۴ یعنی سال گذشته به حدود۱.۰۳۵ رسیده است. با وجود چنین آماری کشور به سمت سیاهچاله جمعیتی حرکت می‎کند. در جوامعی که نرخ TFR آنها به زیر ۱.۵ می‎رسد، ظرف حدود ۶۵ سال جمعیت کشورها به نصف کاهش پیدا می‎کند. چون حدود چهاردهه گذشته این شاخص بین ۶.۵ تا ۷ بود، یعنی آن دوران به ازای هر زن، بیش از ۶ نوزاد متولد می‎شد.»

کاهش آمار ازدواج در دهه گذشته
در سال ۱۳۹۴ یعنی حدود ۱۰ سال قبل، ۷۰۱ هزارو ۹۶۹ ازدواج در کشور به ثبت رسیده است. رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به این موضوع و کاهش آمار ازدواج در کشور توضیح می‎دهد: «در پایان ۱۴۰۴ حدود ۴۳۱ هزارو ۶۶۴ ازدواج در کشور ثبت شده است. براساس این داده‎ها می‎توان گفت در یک دهه گذشته ازدواج‎ها در کشور نصف شده است. اگر آمار سال گذشته را به نسبت سال قبل آن بررسی کنیم، در سال ۱۴۰۳، ۴۷۰ هزارو ۳۷۲ ازدواج داشتیم، یعنی حدود ۴۰ هزار ازدواج طی فقط یک سال کاهش یافته است.»
او با بیان اینکه نرخ خام طلاق در کشور در سه سال گذشته کاهشی بوده، می‎گوید: «نرخ خام یعنی به ازای هر یکهزار نفر چند طلاق اتفاق می‎افتد. در سال ۱۳۹۴ حدود ۱۷۵ هزار مورد رخ داده و در سال ۱۴۰۱ به اوج خودش رسیده و ۲۰۸ هزار طلاق در این سال ثبت شده است. اما در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸۰ هزارطلاق ثبت شده که به نسبت سال ۱۴۰۱ میزان طلاق‎ها کاهشی بوده، اما باید در نظر داشته باشیم که در این سال ازدواج‎ها نیز کاهش پیدا کرده است. در سال ۱۴۰۴ تقریباً به ازای هر ۲.۲ ازدواج یک طلاق رخ داده است.»
رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به اینکه وضعیت اقتصاد و تورم کشور روی ازدواج و فرزندآوری تأثیر منفی بسیاری داشته است، توضیح می‎دهد: «برای پیدا کردن راه برون‌رفت از این چاله جمعیتی ابتدا باید مشکل را ریشه‎یابی کنیم در این میان به غیر از مباحث فرهنگی، موضوعات اجتماعی و اقتصادی بسیاری در کشور داریم که تأثیر مستقیم روی نرخ زاد و ولد گذاشته است که حل کردن آن فقط بر عهده یک سازمان و وزارتخانه نیست. در بحث جمعیت مثلثی داریم که از سه ضلع ازدواج، اشتغال و مسکن تشکیل شده است و برای رسیدن به زاد و ولد باید هر سه ضلع همزمان پیگیری شود تا شاهد تولد نوزاد باشیم.»