اعواني: فراموش شدن منشأ الهي توسط انسان به ادعاي خدا بودن مي‌انجامد

به گزارش ادیان نیوز، همايش «جلوه‌گاه هنر قدسي» بعد از ظهر ديروز با حضور غلامرضا اعواني، محمد رجبي و پرويز ضياء شهابي از اساتيد و صاحب‌نظران فلسفه كشورمان و جمعي از علاقمندان به مباحث فلسفه هنر در سالن كنفرانس معاونت پژوهش حوزه هنري برگزار شد.

دكتر اعواني در سخنان خود در همايش «هنر قدسي» گفت: نظريه ادوار، نظريه‌اي برخلاف نظريه‌هاي امروز بوده كه از پيشرفت سخن مي‌گويند و برخلاف حكما، ‌انبياء و اولياي گذشته‌اند. به طور مثال در اديان هندي نظريه ادوار مورد قبول تمام مكتب‌هاي ديني و فلسفي است و بر اساس اين نظريه ما در طول تاريخ شاهد دوره‌هاي نور و طلا، نقره، مفرغ و آهن و همچنين دوره تاريكي كه عصر ماست، هستيم.

وي افزود: افلاطون هم اين 4 نظريه را دارد. اين نظريه را دانيال هم به آن اشاره كرده است. در تورات و انجيل و آثار كنفسيوس و سهروردي هم اين نظريه‌ها به صورت مشهودي بيان شده است.اعواني در ادامه سخنان خود به مبحث زيبايي در انديشه افلاطون پرداخت و گفت: افلاطون در دوره‌اي مي‌زيست كه بزرگ‌ترين هنرمندان جهان از مجمسه‌سازان تا معماران در آن دوره مي‌زيستند؛ ولي آنها را از مدينه خودش محروم مي‌كند.

چون آنها هنر را به مرتبه حس تلقي مي‌كردند.اين استاد فلسفه كشورمان ادامه داد: ‌هنرمند مي‌تواند تمام مراتب وجود را طي كند تا به مرتبه نور برسد و يا اينكه در مرتبه كاليوگا (ظلمت) دست يابد. اين بستگي دارد چه بينشي، چه بصيرتي و چه آگاهي داشته باشد.اعواني گفت: در درجات معرفي شده از سوي افلاطون از هنر، حس پايين‌ترين دوره و بالاترين مرتبه آن عقل و بعد شعور است. در نظريه افلاطون درباره زيبايي در رساله سمپوزيوم (بزم يا ميهماني) زيبايي مراحل دارد و يك مرحله نيست و زيبايي حسي نامتناهي است.

وي افزود: انسان هم صفت و هم قدرت الهي براي خلق زيبايي دارد و انسان چون روح و وجودش روح و وجود الهي است، آفريده‌هايش نيز الهي هستند. صفاتي چون ديدن، شنيدن، گفتن، تعقل كردن و آفريدن چون روح الهي دارد، الهي هستند؛ اما چون انسان منشاء الهي خودش را فراموش مي‌كند، خود را خدا مي‌بيند. مثل فرعون كه آنچنان حجاب او را در برگرفته بود و مي‌گفت من خدا هستم.

اعواني تأكيد كرد: هنرمند يا غيرهنرمند اگر، صفات را از وجود از خود ببيند و وجود را مبتني از نقش، اين ظلماني است و هنرش فرعوني مي‌شود.وي با بيان اينكه ارسطو زيبايي را نفس معرفي مي‌كند، گفت: اين زيبايي فضائل نفساني و صفاتي اخلاقي است و هنرمندي كه نفس زيبايي داشته باشد مسلما بر آن زيبايي حسي كمالات نفساني را مي‌افزايد.اين استاد دانشگاه تأكيد كرد: بالاتر از اين زيبايي‌ها، زيبايي روح و آن معرفت الهي است. انسان معرفت حقيقي، ‌معرفت الهي و حكمت دارد و براي معرفت آفريده شده است.

پس انسان حقيقي عارف بالله است. و هنرمند مي‌تواند از همه اينها بهره‌مند باشد. او انسان است كه مي‌تواند عالم، جاهل يا حكيم باشد و دليل اينكه افلاطون هنرمند را به مدينه خود وارد نمي‌كند اين است كه آنها زيبايي را محدود به حس كرده‌اند.اعواني تصريح كرد: انسان مي‌تواند سلوك الي‌الله كند و زيبايي مطلق را ببيند و در اين مرحله مي‌بيند كه اين هنرها مظهر زيبايي هستند و نه عين زيبايي. در اين جا است كه خدا منشأ تمام زيبايي‌هاي عالم است.

وي گفت: وقتي نام خدا را به زبان مي‌آوريم «الف» و «لام» را به آن مي‌افزاييم مانند الرحمن،‌الرحيم و الجميل. يعني اينكه تمام جنس زيبايي و تمام هيبت زيبايي كه در عالم متجلي است، خداست.وي گفت: آنچه گفتند يعني اينكه همه چيز را در خدا ديدن و به خدا ديدن كه كار عارف است و مي‌تواند كار هنرمند باشد پس در اين حالت مي‌شود هنر قدسي و احسان كه نزد عرفا يك معناي عالي دارد.
اعواني با بيان اينكه احسان فوق اسلام است، ادامه داد: ايمان از اسلام و احسان از ايمان بالاتر است و احسان يك مقام معنوي است.

بالاتر از مقام احسان را ,هم امام علي (ع) بيان كرده كه همان «نظر» است. در نظر انسان مي‌بيند ولي متفاوت از رؤيت چشم است.وي با طرح اين سوال كه قدس يعني چه؟ گفت: يعني اينكه خدا را با همه چيز ديدن و خدا با همه چيز است. ما حجاب داريم عالم در نهايت الهي است؛ اما انسان به خاطر احتجاب نمي‌بيند و بايد حجاب‌ها را بردارد و عالم را آن طور كه هست ببيند.

اين استاد فلسله با بيان اينكه اگر در نظر بگيريم قدما هيچ بودند و ما همه چيز هستيم، گفت: مهم‌ترين عنصر وجود انسان، عقل الهي يعني نطق و ابداع را نمي‌شود از هم جدا كرد، پس نمي‌توان يك هنر عصر كاليوگا داشته باشيم كه مظهر ظلمت باشد و ادعا كنيم كه هنر ما هنر دوره نوراني است.

اعواني در پايان سخنان خود با بيان اينكه انسان نمي‌تواند بدون هنر زندگي كند، گفت: مي‌شود گاهي مثنوي يا حكمت را خواند و گاه نخواند؛ اما در هر جايي كه زندگي مي‌كنيم يك اثر هنري است. و اگر بخواهيم ديدي الهي داشته باشيم، لازمه آن اين است هنر ما هنر الهي و ديد قدسي داشته باشد./فارس