کلامیدیا و سوزاک دو بیماری جنسی شایع در ایران

دکتر مردانی، فوق تخصص بیماری‌های عفونی درباره بیماری‌های جنسی گفت: بیماری‌های مقاربتی یا جنسی همیشه و در تمام مراحل با علائمی همچون ترشحات، درد و سوزش همراه نیستند و گاهی تا بروز عوارض جدی لگنی و تناسلی بدون علامت باقی می‌مانند و از آنجا که فرد ناقل از ابتلای خود بی خبر است و دنبال درمان نمی‌رود، این بیماری‌های جنسی میان افراد جامعه شیوع پیدا می‌کند.

نمونه بسیار شایع از این عفونت‌ها «کلامیدیا» و «سوزاک» هستند. شیوع بیماری‌های جنسی به خصوص کلامیدیا و سوزاک در هر کجای جهان زنگ خطری برای بالارفتن آمار ابتلا به اچ آی وی/ ایدز در یک دهه آینده است چرا که ثابت شده حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا به اچ آی وی/ ایدز قبل از ابتلا به این بیماری چند بار دچار عفونت‌هایی مانند کلامیدیا و سوزاک شده اند.

سوزاک (گونوره) و کلامیدیا از بیماری‌های مقاربتی (STD) عمده محسوب می‌شوند. راه عمده انتقال این بیماری‌های جنسی، تماس جنسی محافظت نشده با فرد ناقل است. متاسفانه اغلب افراد مبتلا به این بیماری‌های جنسی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند؛ مثلا ثابت شده ۵۰ درصد از خانم‌های مبتلا به سوزاک علائمی همچون ترشح واژن، درد زیر شکم یا تب و لرز ندارند. حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از آقایان مبتلا به این بیماری نیز بی علامت هستند.

در مورد کلامیدیا حتی این آمار بالاتر هم می‌رود؛ طوری که ۸۰ تا ۹۰ درصد از عفونت‌های کلامیدیایی در آقایان و خانم‌ها با هیچ علامتی همراه نیستند. در این صورت فرد احساس نیاز به درمان پیدا نمی‌کند و نزد پزشک نمی‌رود و با هر تماسی جنسی محافظت نشده می‌تواند این بیماری را به شریک جنسی خود منتقل کند. به همین دلیل در برخورد با این بیماران علاوه بر درمان فردی همیشه باید شریک جنسی بیمار نیز تحت درمان قرار بگیرد حتی اگر هیچ علامتی نداشته باشد. اگر هر دو با هم درمان شوند و به یکدیگر وفادار بمانند، می‌توانند زندگی بدون کلامیدیا و سوزاک را تجربه کنند.

یکی از نکات مهم در مورد این دو بیماری‌های جنسی، همپوشانی علائم آنهاست؛ یعنی گاهی آنقدر علائم سوزاک و کلامیدیا به هم نزدیک می‌شود که پزشک در تشخیص بیماری به مشکل بر می‌خورد. گاهی نیز فرد همزمان به هردوی این بیماری‌های جنسی مبتلا می‌شود. به همین دلیل با مشاهده هر یک از نشانه‌های آن‌ها باید همزمان برای کلامیدیا و سوزاک تحت درمان قرار بگیرد.

دوره کمون (نهفته) این دو بیماری جنسی بین ۲ تا حداکثر ۵ روز طول می‌کشد. این عفونت‌ها در آقایان اغلب به صورت التهاب و وجود چرک در پیشابراه، تکرر و سوزش ادرار و ترشح زرد مایل به سبز از نوک مجراست. ترشحات در کلامیدیا هم بیشتر خاکستری و دودی رنگ هستند. علامت اصلی این ۲ بیماری جنسی در خانم‌ها ترشحات واژن است که معمولا اوایل حجمشان کم است و با گذشت زمان افزایش پیدا می‌کند، اما به طور کلی حجم این ترشحات برخلاف عفونت‌های ناشی از تریکوموناس خیلی زیاد نیست. رنگ ترشحات واژینال در خانم‌ها نیز مانند ترشحات در آقایان است.

در صورت شک به وجود کلامیدیا و سوزاک اگر از ترشحات مجرا در آقایان و واژن و دهانه رحم (در صورت گرفتاری دهانه رحم) در خانم‌ها نمونه برداری کنیم و روی آن رنگ آمیزی گرم انجام دهیم، عامل بیماری سوزاک (دیپلو کوک گرم منفی داخل سلولی) را پیدا خواهیم کرد. البته از طریق کشت ترشحات نیز می‌توان بعد از ۲۴ تا ۴۸ ساعت عامل بیماری سوزاک را تشخیص داد، اما کشت کلامیدیا دشوار است و صددرصد جواب نمی‌دهد.

به همین دلیل در سال‌های اخیر برای تشخیص آن در ترشحات تناسلی از روش‌های مولکولی (NAAT) استفاده می‌شود.
علاوه بر اینها، از طریق آزمایش خون نیز می‌توان به وجود این دو بیماری جنسی پی برد. البته با آزمایش ادرار هم می‌توان این بیماری‌های جنسی را تشخیص داد، اما باید حتما برای آزمایشگاه ذکر شود که نمونه ادرار برای تشخیص این دو بیماری گرفته می‌شود. به هر حال پزشکان برای صرفه جویی در هزینه‌های بیمار وقتی متوجه می‌شوند فرد تماس جنسی محافظت نشده داشته و به این علائم مبتلا شده است، بدون درخواست آزمایش، درمان کلامیدیا و سوزاک را آغاز می‌کنند چرا که این دو عفونت از شایع‌ترین بیماری‌های مقاربتی محسوب می‌شوند. به این ترتیب هم در هزینه صرفه جویی می‌شود و هم بیمار سریع‌تر بهبود پیدا می‌کند و با احتمال کمتری عفونت را به دیگران انتقال می‌دهد.

درمان بیماری‌های جنسی کلامیدیا و سوزاک بسیار ساده است و با آنتی بیوتیک انجام می‌شود. سوزاک را می‌توان با تزریق عضلانی یک دوز ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی گرمی از سفتریاکسون یا تزریق اسپکتینومایسین یا مصرف یک قرص سیپروفلوکساسین یا یک قرص افلوکساسین ۴۰۰ یا یک سفیکسیم ۴۰۰ میلی گرمی درمان کرد. برای درمان کلامیدیا نیز معمولا برای ۷ تا ۱۰ روز، هر ۱۲ ساعت یک بار کپسول داکسی سایکلین ۱۰۰ میلی گرمی تجویز می‌شود.

علاوه بر این، مصرف یک گرم (۲ کپسول ۵۰۰ میلی گرمی) اریترومایسین نیز کلامیدیا را درمان می‌کند. درمان کلامیدیا و سوزاک باید همزمان انجام گیرد و دارو‌ها برای شریک جنسی نیز تجویز شوند.

تمام افرادی که با علائم کلامیدیا و سوزاک به پزشک مراجعه می‌کنند و همچنین شرکای جنسی آنها، علاوه بر دارو و درمان به مشاوره فردی نیز احتیاج دارند تا از عواقب رفتار پرخطر خود آگاهی یابند و از این پس کاندوم استفاده کنند.

این افراد همچنین باید آزمایش اچ آی وی/ ایدز بدهند. تحقیقات نشان داده در هر کجای دنیا که این بیماری‌ها افزایش پیدا می‌کند، بعد از یک دهه آمار اچ آی وی/ ایدز نیز بالا می‌رود. مثلا در تایلند ۲۰ تا ۳۰ درصد از خانم‌های مبتلا به اچ آی وی/ ایدز قبل از ابتلا به این ویروس، یک یا چند بار دچار بیماری‌های سوزاک، کلامیدیا و زگیل تناسلی شده اند. لازم به ذکر است که کاندوم تا ۹۶ درصد از انتقال کلامیدیا، سوزاک و اچ آی وی/ ایدز جلوگیری می‌کند، بنابراین روشی مطمئن برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری‌های جنسی محسوب می‌شود، اما اگر کاندوم حین استفاده پاره شود درست مثل این است که فرد اصلا از آن استفاده نکرده باشد.

انتقال بیماری‌های مقاربتی الزاما فقط از طریق رابطه جنسی واژینال نیست بلکه رابطه جنسی مقعدی و دهانی نیز می‌تواند باعث انتقال این بیماری‌ها به ناحیه حلق یا مقعد شود؛ حتی اگر شریک جنسی بدون علامت باشد. با این حال اگر فردی اصرار به انجام این روابط داشته باشد باید حتما از کاندوم استفاده کند. درضمن این بیماری‌های جنسی عمدتا از طریق بوسیدن منتقل نمی‌شوند.

درمان نشدن بیماری‌های جنسی سوزاک و کلامیدیا در آقایان ممکن است منجر به درگیری بیضه و بروز اپیدیمیت حاد شود. اپیدیمیت جزئی از متعلقات بیضه است که اسپرم‌ها پس از تولید در بیضه، از آن عبور می‌کنند و وارد لوله منی بر می‌شوند. در اپیدیمیت، بیضه آنقدر دردناک می‌شود که حتی راه رفتن رفتن عادی هم برای فرد غیرممکن خواهد شد. گاهی نیز این دو بیماری جنسی باعث بزرگی و التهاب بیضه (اورکیت) می‌شوند. درمان تمام این عوارض، همان درمان اولیه بیماری سوزاک و کلامیدیاست.

بی اهمیتی به درمان این دو بیماری جنسی در خانم‌ها نیز می‌تواند منجر به بیماری التهابی لگن شود. عفونت حفره لگنی هم با علائمی، چون تب و درد شدید زیر شکم همراه است، طوری که بیمار با کوچک‌ترین فشار روی ناحیه زیر ناف درد خیلی شدیدی پیدا می‌کند.

درواقع میکروب‌های کلامیدیا و سوزاک می‌توانند لوله‌های فالوپین در رحم (محل عبور اسپرم برای رسید به تخمک) و همچنین دهانه رحم و واژن را دیگر کنند. در این صورت اگر بیماری درمان نشود، فرد در خطر چسبندگی لوله‌های رحمی قرار می‌گیرد. بسیاری از خانم‌هایی که در ایران دچار نازایی هستند متاسفانه در گذشته به عفونت‌های التهابی ناحیه لگن ناشی از سوزاک و کلامیدیا مبتلا شده اند.

اگر پزشکان و متخصصان متوجه شوند آمار بیماری‌های مقاربتی از جمله سوزاک و کلامیدیا در جامعه رو به افزایش است، باید هرچه سریع‌تر موضوع را به مقامات بهداشتی اطلاع دهند تا مقدمات لازم برای افزایش مراکز مشاوره در زمینه راه‌های پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های مقاربتی فراهم شود.