.svg)
تغییر نقشه مهاجرت ایرانیان در پی جهش ارزی
آلمان و کانادا سختگیرتر شده‌اند و ترکیه، ارمنستان، چین و روسیه در نقشه مهاجرت ایرانیان پررنگ‌تر شده‌اند
به گزارش پارسینه به نقل از هفت صبح، مهاجرت جوانان ایرانی، دیگر یک پدیده حاشیه‌ای نیست؛ به یک جریان ساختاری تبدیل شده است. آمارها نشان می‌دهد که ۵ سال پیش حدود ۴ میلیون ایرانی در خارج از کشور زندگی می‌کنند که ۳۰ درصد آنها در آلمان، ۱۴ درصد در کانادا و ۱۱ درصد در آمریکا ساکن بودند اما در سال اخیر، تصویر مقصدها پیچیده‌تر شده است. آلمان و کانادا دیگر مثل سابق با درخواست کنندگان ایرانی تعامل نمی‌کند و بیشتر ترکیه به یک پناهگاه منطقه‌ای تبدیل شده و چین به عنوان یک مقصد نوظهور، جای خود را باز کرده است. بر اساس داده‌های اروپا، حرفه‌های پزشکی و مراقبتی و حرفه‌های تخصصی دیگر در اولویت هستند. استرالیا نیز مهندسان، پیراپزشکان و تکنسین‌های فنی را هدف گرفته است، این یعنی پزشکی، پرستاری، مهندسی (برق، مکانیک، عمران)، فناوری اطلاعات و حرفه‌های فنی جزو تقاضامحورترین تخصص‌ها هستند.
داده‌های وزارت کشور آلمان نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰۵ هزار مجوز اقامت برای نیروی کار ماهر غیراتحادیه اروپایی صادر شده که نسبت به ۱۵۷ هزار مورد در سال ۲۰۲۴، رشدی بیش از ۳۰ درصد داشته است، اما برای ایرانی‌ها مسیر مهاجرت به آلمان به سادگی قبل نیست. کانادا نیز سال‌ها یکی از مهم‌ترین مقاصد مهاجرت ایرانیان بود. در سال ۱۴۰۱، کانادا یک سیاست موقت حمایتی برای ایرانیان معرفی کرد که به آنها اجازه می‌داد در داخل کانادا اقامت خود را تمدید کنند، وضعیت خود را تغییر دهند و بدون پرداخت برخی هزینه‌ها، مجوز کار یا تحصیل بگیرند، اما این سیاست در مارس اسفند سال گذشته منقضی شد و از آن پس، ایرانیان با سختگیری زیاد مواجه شدند.
در مارس ۲۰۲۶، کانادا سیاست حمایتی خود را تا مارس ۲۰۲۷ تمدید کرد، اما با محدودترین دامنه از زمان آغاز آن در ۲۰۲۳. اکنون این سیاست فقط شامل ایرانیانی می‌شود که در کانادا شاغل هستند و مجوز کار معتبر دارند. بازدیدکنندگان و دانشجویان دیگر مشمول این حمایت نمی‌شوند. داده‌ها همچنین نشان می‌دهد پذیرش اقامت دائم کانادا از ایران در سال ۲۰۲۵ کاهش قابل‌توجهی داشته است.
جذابیت ترکیه و ارمنستان برای ایرانیان به دلیل نزدیکی جغرافیایی، عدم نیاز به ویزا برای اقامت کوتاه‌مدت، امکان خرید ملک برای اقامت (حدود ۲۵۰ هزار دلار) و همچنین به عنوان پل ورود به اروپا عمل می‌کنند. البته نباید فراموش کرد که در بازار املاک ترکیه، ایرانیان پس از روس‌ها، دومین گروه بزرگ خریداران خارجی بوده‌اند.
همچنین امارات متحده عربی سال‌ها یکی از مقاصد مهم ایرانیان، به‌ویژه برای تجارت و کار بود. در سال ۲۰۲۱، حدود ۳۵۰ هزار ایرانی در امارات زندگی می‌کردند اما تحولات سیاسی اخیر، این مقصد را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. اخیرا خطوط هوایی امارات اعلام کرد که ایرانیان اجازه ورود یا ترانزیت از امارات را ندارند، مگر دارندگان ویزای طلایی (اقامت بلندمدت) باشند. البته گزارش‌هایی نیز از لغو ویزای طلایی برخی ایرانیان منتشر شده که با تکذیب ضمنی مقامات اماراتی همراه بوده است .
استرالیا نیز یکی از مقاصد مهم ایرانیان است. در سال ۲۰۲۵، ایران یکی از سه کشور اول در دریافت ویزای بشردوستانه استرالیا بود. اما جذابیت اصلی استرالیا برای ایرانیان، ویزاهای کاری برای نیروی ماهر زیر ۴۴ سال است. قبلا مهندسان، دانش‌آموختگان پیراپزشکی و علوم پایه، در صدر مهاجران ایرانی به استرالیا بودند که در جنگ اخیر همراستا با دولت‌های غربی سختگیری علیه ایرانیان را زیاد کرده است، در مقابل شواهد نشان می‌دهد که چین در حال تبدیل شدن به یک مقصد در حال رشد است، اما هنوز به اندازه آلمان یا کانادا در نقشه مهاجرت ایرانیان جایگاه پیدا نکرده است چون چین هنوز برنامه رسمی جذب نیروی ماهر به سبک آلمان یا کانادا ندارد.
چالش‌های زبانی، تفاوت‌های فرهنگی و نبود یک نظام مهاجرتی شفاف، عواملی هستند که چین را از تبدیل شدن به یک مقصد اصلی برای ایرانیان باز می‌دارند. اما برای دانشجویان و متخصصان فنی که در پروژه‌های چینی در ایران کار کرده‌اند، چین می‌تواند یک مقصد واقعی باشد.همچنین روسیه نیز برنامه «ویزای طلایی» برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی دارد و ایرانیان هم کم کم جذب این کشور می‌شوند.
گرانی ارز بازار مهاجران را راکد کرد
سعید سالاری، کارشناس مهاجرت در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح درباره تأثیر افزایش قیمت دلار بر روند مهاجرت ایرانیان گفت: «کسانی که از نظر مالی شرایط خوبی داشتند، معمولا در سال‌های گذشته مسیر مهاجرت خودشان را ساخته‌اند و بخش زیادی از آنها اقدام کرده‌اند. اما در شرایط فعلی، بخشی از افرادی که مهاجرت می‌کنند، بیشتر به دنبال گزینه‌های نزدیک و کم‌هزینه‌تر هستند؛ به همین دلیل کشورهایی مثل ارمنستان مورد توجه قرار گرفته‌اند. در جریان جنگ اخیر هم شاهد بودیم که بعضی افراد به دلیل شرایط اضطراری به کشورهای اطراف رفتند. ارمنستان یکی از مقاصد این افراد بود، چون برای ایرانی‌ها نیاز به درخواست ویزا ندارد و ورود به آن ساده‌تر و با ویزای فرودگاهی است. البته این نوع مهاجرت‌ها بیشتر موقتی و برای عبور از شرایط خاص بوده است.»
سالاری درباره حجم این نوع مهاجرت‌ها ادامه می‌دهد: «این جابه‌جایی‌ها از نظر تعداد و تأثیر اقتصادی، حجم قابل توجهی ندارد. خیلی از این افراد هنوز فعالیت اقتصادی مشخصی در مقصد ندارند و بیشتر به دنبال پیدا کردن مسیر بعدی خود هستند. در مجموع، روند کلی مهاجرت نسبت به سال‌های قبل کاهش محسوسی داشته و دیگر قابل مقایسه با دوران اوج مهاجرت نیست. این کاهش از زمان شروع جنگ 40 روزه سال گذشته بیشتر خودش را نشان داده و تقریبا روی همه گروه‌ها اثر گذاشته است.»
کاهش توان مالی یکی از عوامل اصلی افت مهاجرت شده است
این کارشناس مهاجرت درباره نقش افزایش قیمت دلار در کاهش مهاجرت می‌گوید: «مهم‌ترین موضوع این است که توان مالی مردم با رشد قیمت دلار هماهنگ نیست. مهاجرت فقط داشتن یک تصمیم نیست؛ فرد باید بتواند علاوه بر نقدینگی، دارایی‌های خود را نقد کند و هزینه‌های مسیر مهاجرت را تأمین کند که در شرایط فعلی برای بسیاری از افراد متقاضی، سخت‌تر شده است.
اقتصاد ایران معمولا دوره‌های مختلفی را تجربه می‌کند. در دوره‌هایی که شرایط بهتر است، افراد بیشتری به فکر مهاجرت می‌افتند، اما در دوره‌های رکود و فشار اقتصادی، بخشی از کسانی که قصد رفتن داشتند، دیگر توان انجام آن را ندارند.» سالاری با اشاره به سختگیری بیشتر کشورهای مقصد می‌گوید: «در سال‌های اخیر، کشورهای توسعه یافته برای پذیرش مهاجران سختگیری بیشتری کرده‌اند. خصوصا این مسئله برای ما ایرانی‌ها و اتباع کشور افغانستان با سختگیری بیشتری روبه‌روست، پرونده‌ها دقیق‌تر بررسی می‌شوند و متقاضی باید شرایط قوی‌تری داشته باشد.
در بین روش‌های مختلف، مهاجرت تحصیلی همچنان یکی از مسیرهای رایج‌تر است، اما متأسفانه برخی مجموعه‌های غیرحرفه‌ای با وعده‌های غیرواقعی، افراد را جذب می‌کنند. مثلا در بعضی پرونده‌ها با عنوان‌هایی مثل مهاجرت آسان به برخی از کشورهای اروپایی مانند اسپانیا، افراد را امیدوار می‌کنند، اما در نهایت پرونده به نتیجه نمی‌رسد و حتی ممکن است فرد فرصت و سرمایه خود را از دست بدهد.»
وی درباره تغییر شرایط بازار کاری برای مهاجرت کاری متخصصان نیز می‌گوید: «در سال‌های گذشته متخصصان حوزه فناوری اطلاعات و نرم‌افزار تقاضای بیشتری داشتند، اما امروز شرایط متفاوت شده است. یکی از چالش‌های جدی، تأثیر ملیت در روند بررسی پرونده‌هاست. در بسیاری از کشورها، متقاضی ایرانی یا افغانستانی با حساسیت بیشتری بررسی می‌شود و این موضوع می‌تواند مسیر دریافت ویزا یا پیدا کردن فرصت شغلی را سخت‌تر کند.»
سالاری درباره وضعیت کشورهای آسیایی مانند چین، روسیه، ژاپن و استرالیا توضیح می‌دهد: «استرالیا هم مانند بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، سختگیری‌های خودش را دارد. اما چین، روسیه، عمان، بلاروس و ارمنستان شرایط متفاوتی دارند و برای بعضی افراد، به‌خصوص فعالان اقتصادی و تجار، تبدیل به گزینه‌های قابل توجه‌تری شده‌اند. برخی تجار برای ادامه فعالیت اقتصادی خود به این کشورها می‌روند، با بازار و مشتریان ارتباط می‌گیرند و در ادامه ممکن است اقدام به ثبت شرکت کنند. این شرکت‌ها می‌توانند در این کشورها ایجاد شوند تا مسیر تجارت بین‌المللی آنها راحت‌تر شود.»
کاهش نسبی مهاجرت تحصیلی به چین و روسیه
سعید سالاری کارشناس مهاجرت درباره مهاجرت تحصیلی نیز معتقد است:«به نظر می‌رسد امسال مهاجرت تحصیلی به برخی کشورها مانند چین و روسیه کمی کاهش پیدا کرده است. یکی از دلایل آن این است که دانشگاه‌های داخل کشور، به‌خصوص در رشته‌هایی مانند پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی، ظرفیت‌های خودگردان بیشتری ایجاد کرده‌اند.در سال‌های قبل، بخشی از افرادی که در ایران امکان ورود به این رشته‌ها را نداشتند، برای تحصیل به کشورهایی مانند چین، روسیه یا بلاروس می‌رفتند. افزایش ظرفیت داخلی می‌تواند بخشی از این تقاضا را کاهش دهد.»
سالاری درباره تأثیر ملیت ایرانی بر فرصت‌های کاری خارج از کشور می‌گوید:«در مهاجرت کاری، ملیت می‌تواند یک عامل مهم باشد. حتی اگر فرد بتواند یک پیشنهاد شغلی پیدا کند، ممکن است بعد از مشخص شدن ملیت، روند بررسی برای او سخت‌تر شود. در سال‌های اخیر، برخی کشورها در بررسی پرونده‌های ایرانیان محدودیت‌ها و تأخیرهایی داشته‌اند و همین موضوع باعث شده مسیر مهاجرت کاری برای ایرانی‌ها پیچیده‌تر شود. شرایط سیاسی بین‌المللی و نگاه افکار عمومی هم در این موضوع بی‌تأثیر نیست.
اسم برخی کشورها برای مهاجرت فقط تبلیغاتی است
همچنین مریم صداقت، کارشناس مهاجرت، در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح، با اشاره به وضعیت مهاجرت تحصیلی و کاری در سال‌های اخیر، گفت:« برخی کشورها در حوزه مهاجرت بسیار سختگیر شده‌اند، برای مثال، استرالیا فقط در مقطع دکترا دانشجو می‌پذیرد و بلژیک و سوئیس نیز شرایط دشواری برای پذیرش دارند. نرخ ریجکتی در این کشورها بالاست و متقاضیان با چالش‌های جدی مواجه‌اند.»
وی با بیان اینکه برخی کشورها ریجکتی ندارند و از طریق تحصیلی اقدام می‌کنند، گفت:« در میان کشورهای اروپایی، آلمان، فرانسه و اتریش شرایط بهتری برای مهاجرت دارند. هلند و انگلیس سخت‌تر هستند، چراکه بدون آیلتس اجازه ورود نمی‌دهند. بسیاری از افراد سطح زبان خوبی دارند، اما نمی‌توانند برای آزمون آیلتس به کشور همسایه بروند یا حوصله پیگیری آن را ندارند. به همین دلیل، از طریق کشورهایی مانند اتریش یا فرانسه اقدام می‌کنند.»
صداقت در پاسخ به این پرسش که کشورهایی مانند سوئیس و بلژیک از چه نظر شرایط را سخت کرده‌اند، تصریح کرد: «این کشورها هم از نظر تحصیلی و هم از نظر کاری سختگیری‌های خود را افزایش داده‌اند. ما حتی مراجعانی داریم که برای این کشورها پول کافی دارند، اما شرایطشان مطابقت ندارد. مدرک تحصیلی پایینی دارند یا سنشان از محدوده مجاز گذشته است و به همین دلیل نمی‌توانند پذیرش بگیرند.»
کارشناس مهاجرت با تاکید بر اینکه تقاضا برای مهاجرت نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است، گفت: «تقاضا برای مهاجرت بالاست و روند صعودی دارد. در میان درخواست‌ها، مهاجرت تحصیلی بیشترین سهم را دارد و بیشتر متقاضیان از این مسیر اقدام می‌کنند. مهاجرت سرمایه‌گذاری و کاری نیز وجود دارد، اما به‌دلیل مشکلات اقتصادی، تعداد کمی توانایی سرمایه‌گذاری دارند. در ماه گذشته شاید فقط دو نفر برای سرمایه‌گذاری در کشورهایی مانند ارمنستان تماس گرفته‌اند.»
وی با اشاره به کشورهای ترند شده در حوزه مهاجرت، افزود:« کشورهایی مانند چک، رومانی و فنلاند اخیرا در فضای تبلیغاتی ترند شده‌اند، اما کسی درباره مشکلات آنها صحبت نمی‌کند. برای مثال، رومانی با مشکل گاز مواجه است و ترکیه نیز هزینه‌های بالایی دارد. در واقع، بسیاری از این کشورها درهای خود را به روی ایرانیان بسته‌اند یا شرایط دشواری دارند.»
صداقت در پاسخ به این پرسش که آیا تقاضا برای مهاجرت به کشورهای منطقه مانند ارمنستان و گرجستان افزایش یافته است، گفت: «برای ارمنستان و گرجستان تقاضا وجود دارد. درباره روسیه و چین نیز شنیده‌ایم که مهاجرت اتفاق می‌افتد، اما این موضوع بیشتر در حد تبلیغات است. افرادی که سوال می‌پرسند، وقتی متوجه می‌شوند روند بسته است و شرایط دشواری دارد، از تصمیم خود منصرف می‌شوند. در واقع، این تبلیغات بیشتر برای جذب مردم به سمت کشورهای دیگر است، نه اینکه واقعاً ظرفیت مهاجرت وجود داشته باشد.
براساس این گزارش مهاجرت جوانان ایرانی، امروز با گذشته تفاوت‌های اساسی دارد. آلمان و کانادا دیگر در صدر نیستند، هرچند متقاضیان زیادی دارند، در مقابل ترکیه و ارمنستان به عنوان پناهگاه منطقه‌ای و پل ورود به اروپا جایگاه مهمی پیدا کرده‌اند و چین نیز به مقصد جدیدی تبدیل شده که برای دانشجویان و متخصصان فنی می‌تواند گزینه‌ای واقعی باشد و البته روسیه، در حاشیه این نقشه مهاجرتی قرار دارد.
مهاجرت، برای ایران هزینه‌های سنگینی دارد. هر پزشک، مهندس یا متخصصی که مهاجرت می‌کند، سرمایه انسانی قابل‌توجهی از کشور خارج می‌شود که هزینه آموزش آن از بودجه عمومی پرداخت شده است. این پدیده، که به «فرار مغزها» معروف است، ظرفیت تولید و نوآوری کشور را کاهش می‌دهد.
ارسال نظر