پنجمین شگفتی جهان باستان؛ برای فانوس دریایی اسکندریه چه اتفاقی افتاد؟

امیر حسین قلندی

به گزارش پارسینه به نقل از history defined ، در حالی که روم به مرکز سیاسی دنیای مدیترانه تبدیل می‌شد، اسکندریه قلب فکری آن و قطب اقتصادی مدیترانه شرقی بود. سالانه صدها هزار بازدیدکننده برای تجارت، انجام امور سیاسی یا بازدید از کتابخانه مشهور اسکندریه، عالی‌ترین مخزن دانش در جهان باستان، از این شهر بازدید می‌کردند. در نتیجه، ده‌ها کشتی هر روز به بندر اسکندریه رفت و آمد می‌کردند. در حین رفت و آمد، از کنار یک فانوس دریایی عظیم که در جزیره فاروس در بندر ساخته شده بود، عبور می‌کردند و شب‌ها نور خود را بر آب‌ها می‌تاباندند. این برج با ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر، فانوس دریایی مشهور اسکندریه و یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان بود.

فانوس دریایی اسکندریه

گفته می‌شود فانوس دریایی اسکندریه توسط یک معمار و مهندس یونانی به نام سوستراتوس ساخته شده است. کار عظیم ساخت فانوس دریایی، دومین سازه بلند ساخته شده در جهان باستان، چنان سنگین بود که تکمیل آن تا حدود سال ۲۸۰ پیش از میلاد طول کشید.

این سازه باستانی در پایین، یک بخش مربعی پهن داشت که تکیه‌گاه اصلی لایه‌های نازک‌تر بالایی را تشکیل می‌داد و تا حدود چهل متر ارتفاع داشت. طبقه دوم عملاً یک برج هشت‌ضلعی بود که تا حدود ۷۰ متر از پایه فانوس دریایی ارتفاع داشت و به نوبه خود توسط لایه نازک سوم و آخر دنبال می‌شد. 

این برج دایره‌ای شکل بود که در بالای آن مجسمه‌ای غول‌پیکر نصب شده بود. 

یکی از آنها از یک رمپ مارپیچ پهن برای بالا رفتن از فانوس دریایی استفاده می‌کرد که به بالای آن، جایی که نور ساطع می‌شد، منتهی می‌شد. 

این نور توسط کوره عظیمی تولید می‌شد که در آن آتش تقریباً به طور مداوم روشن نگه داشته می‌شد. در کنار این، آینه بزرگی قرار داشت که می‌توانست پرتوهای خورشید را منعکس کند تا پیام‌هایی را به کشتی‌هایی که در طول روز، زمانی که کوره قابل استفاده نبود، وارد بندر می‌شدند و از آن خارج می‌شدند، ارسال کند. ماهیت مجسمه بالای فانوس دریایی، منبع بحث‌های بی‌پایانی بوده است. برخی روایت‌ها حاکی از آن است که فرد به تصویر کشیده شده اسکندر بوده است. در مقابل، برخی دیگر ادعا می‌کنند که این بنا به افتخار بطلمیوس اول، که حامی ساخت فانوس دریایی بود، ساخته شده است. 

با این حال، شواهدی از سکه‌های رومی که قرن‌ها بعد ضرب شده‌اند، نشان می‌دهد که مجسمه‌ی اینجا یا پادشاه خدایان در پانتئون یونانی یعنی زئوس، یا خدای دریا، پوزیدون، را به تصویر کشیده است.

تخریب فانوس دریایی

برخلاف چندین مورد از عجایب هفتگانه دیگر جهان باستان مانند باغ‌های معلق بابل ، فانوس دریایی اسکندریه در دوران باستان و پس از آن پابرجا ماند.

 این بنا در قرن نهم میلادی، زمانی که احمد بن طولون، حاکم عرب مصر از سال ۸۶۸ تا ۸۸۴ میلادی، دستور داد تا برج دیده‌بانی که شامل کوره و آینه غول‌پیکر بود، احتمالاً به همراه مجسمه‌های بالای آن برداشته شود، تا حدودی تخریب شد. 

این کار برای ساخت مسجدی در بالای فانوس دریایی انجام شد. با این حال، هر چقدر هم که او به آن آسیب وارد کرد، فانوس دریایی در نهایت مانند سه مورد از عجایب هفتگانه دیگر، به نابودی خود پایان داد. این فانوس دریایی، تسلیم زلزله شد. 

یکی در سال ۹۵۶ میلادی به شدت به آن آسیب رساند، به طوری که بیست متر بالایی که بیشتر لایه بالایی را تشکیل می‌داد، به داخل بندر فرو ریخت. 

سپس در سال ۱۳۰۳ میلادی، زلزله‌ای عظیم که از جزیره کرت سرچشمه گرفت و در سراسر مدیترانه شرقی خساراتی به بار آورد، بیشتر آنچه از فانوس دریایی باقی مانده بود را نابود کرد. 

هر تکه‌ای از آن که باقی مانده بود، به تدریج توسط حاکمان مملوک مصر برداشته شده و برای پروژه‌های ساختمانی دیگر مورد استفاده قرار گرفت. 

فانوس دریایی پنجمین شگفتی جهان باستان بود که نابود شد و اهرام جیزه تنها شگفتی جهان باستان است که تا به امروز باقی مانده است.

ویرانه‌های فانوس دریایی 

یک تیم حفاری زیر آب فرانسوی در دهه ۱۹۶۰ برای اولین بار ثبت کرد که بلوک‌های سنگی بزرگی را در بندر اسکندریه شناسایی کرده‌اند. 

باستان‌شناسان دریایی تقریباً ۲۵۰۰ بلوک سنگی بزرگ را شناسایی کردند که به گمان آنها زمانی بخشی از فانوس دریایی اسکندریه بوده‌اند. علاوه بر این، آنها قطعاتی از چیزی را یافتند که ممکن است مجسمه‌ای باشد که زمانی در بالای این سازه قرار داشته است. برخی از این بلوک‌ها از کف دریا برداشته شده و در موزه‌های مصر قرار گرفته‌اند. با این حال، بیشتر آنها همچنان در گور آبی خود محبوس مانده‌اند، زیرا بسیار بزرگ هستند و احیای آنها دشوار است. 

سال‌هاست که برنامه‌هایی برای ساخت یک موزه زیر آب در نزدیکی جزیره فاروس وجود دارد که بقایای یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان را زنده خواهد کرد. با این حال، پیشرفت در توسعه این امر کند بوده است.