.svg)
چه کنیم سازمان سلامت باشد؟
سلامت سازمانی، محصول تصمیمهای درست، رفتارهای درست و ساختارهای درست است؛ نه نتیجه شانس و شعار. فساد، آرام و خزنده، همچون موریانهای که از درون میجود، ریشه اعتماد، کارآمدی و انسجام را میخشکاند و سازمان را از پای درمیآورد. سلامت اداری اما برآمده از مدیریت صادقانه، شفافیت ساختاری، پاسخگویی، شایستهسالاری و مشارکت جمعی است؛ مجموعهای از ویژگیهای پایدار که نهتنها کارآمدی را افزایش میدهد، بلکه روح سازمان را زنده نگه میدارد. پرسش اصلی این است: برای سالم ماندن سازمان، چه باید کرد؟
فساد؛ موریانهای خاموش در جان سازمان
فساد اداری، دشمن پنهان سلامت سازمان است؛ پدیدهای که با سرعت سرایت بالا و اثرات مخرب گسترده، نظم منطقی مجموعه را برهم میزند و بهتدریج، پایههای نظام اداری و حتی سیاسی را فرسوده میکند. این انحراف، همچون نفوذ آب در بنیان ساختمان، ابتدا نامحسوس است اما در نهایت، فروپاشی را رقم میزند.
در ترازوی سلامت و فساد، رابطهای معکوس برقرار است؛ هرچه از یکی کاسته شود، دیگری افزایش مییابد.
سلامت اداری؛ اکوسیستمی پایدار
سلامت اداری، شاخصی کوتاهمدت نیست؛ بلکه برآیند مجموعهای از ویژگیهای پایدار است: انرژی مؤثر نیروی انسانی، توان حل مسئله، سرعت و دقت عمل، احساس کارایی، همافزایی، بهرهوری و رضایت متقابل.
این سلامت، زمانی شکل میگیرد که مدیریت قوی و صادقانه با انسجام درونی نظام اداری همراه شود و ساختارها، فرآیندها و فرهنگ سازمانی در یک مسیر واحد قرار گیرند.
راهکارهای عملی برای پیشگیری و مقابله با فساد
در ادامه، مجموعهای از اقدامات سازنده و کاربردی که پیش از ابتلا و در هنگام مواجهه با ویروس ویرانگر فساد باید بهکار بسته شود، آمده است:
■ برنامهریزی و اتخاذ و اجرای تدابیر ضد فساد
■ تبیین و ترویج تفکر پیشگیری از فساد و مقابله با آن توسط مدیران و کارکنان
■ شفافسازی قوانین و ضوابط و حذف فرآیندها و آییننامههای زائد
■ پاسخگو کردن همه سطوح مدیریتی سازمان با محور عدالت بدون تبعیض
■ افزایش میزان بهرهوری و اثربخشی دستگاه
■ ایجاد مسیر ارتقای شغلی بر اساس شایستگی
■ کنترل و تقویت مداوم توانمندیها و قابلیتهای اداری سازمان
■ شناسایی مفسده و اقدام بدون ملاحظه در قبال فساد
■ تقویت نگرش و باورهای دینی کارکنان و مدیران
■ عنایت ویژه و اقدامات مراقبتی برای قانونگرایی کارکنان و مدیران
■ تمرکززدایی از مأموریتها و مشارکت دادن تمامی کارکنان در اداره امور
■ لحاظ اصل عدالت در برخورد با کارکنان از طریق استقرار نظام تشویق و تنبیه
■ نظارت بر عملکرد کارکنان و مدیران از طریق استقرار نظامهای سنجش عملکرد
■ رعایت اصل شایستهسالاری در گزینش، جذب، بهکارگیری و ارتقای کارکنان و مدیران
■ نهادینهسازی فرهنگ انتقادپذیری و نظارت عمومی
■ اولویت دادن به بهبود معیشت کارکنان و مدیران
■ شفافیت در امور در حد ضرورت و امکان و پرهیز از پنهانکاری
■ توجه ویژه به آموزش در جهت اعتلای مجموعه
■ اصلاح فرآیندها و بهینهسازی امور
■ مکانیزهسازی و سیستمی کردن فعالیتها
■ بازسازی، تقویت و بازتعریف نقش واحدهای نظارتی با منع اقدامات سلیقهای
■ جلوگیری از فعالیتهای موازی سازمان و نهادهای نظارتی
■ آگاهسازی کارکنان و اشراف مؤدیان به قوانین سازمانی و حقوق شهروندی
■ اهمیت دادن به محور پیشگیری در ارتقای سلامت اداری
این فهرست، نقشه راهی جامع برای سالمسازی سازمان است؛ نقشهای که اگر بهصورت ساختاریافته و پیوسته اجرا شود، میتواند ریشههای فساد را بخشکاند.
پیشگیری؛ کمهزینهترین و مؤثرترین راه مبارزه
تجربه نهادهای بینالمللی مانند برنامه پیشرفت و توسعه یا برنامه عمران ملل متحد (UNDP)، سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) و مؤسسه شفافیت بینالمللی (PACT)، نشان میدهد که پیشگیری، مؤثرترین و کمهزینهترین راه مبارزه با فساد است.
اصلاح سیستمها، آموزش عمومی، شفافیت، ارتقای آگاهی، بهبود معیشت و نهادینهسازی فرهنگ انتقادپذیری، از وقوع فساد جلوگیری میکند.
مبارزه با فساد، تنها با برخورد پس از وقوع ممکن نیست؛ باید ریشهها را خشکاند: فرآیندهای زائد، نقاط تاریک، فرصتهای سوءاستفاده و ساختارهای ناکارآمد.
پلهها را باید از بالا جارو کرد
سلامت اداری، پروژهای مقطعی یا شعاری نیست؛ یک فرهنگ، ساختار و رفتار پایدار است که باید در تار و پود سازمان تنیده شود. فساد، اگرچه آرام و نامحسوس آغاز میشود، اما پیامدهای آن ویرانگر و فراگیر است. مبارزه با فساد، تنها با برخوردهای موردی یا هیجانی ممکن نیست، بلکه نیازمند اراده مدیریتی، شفافیت ساختاری، نظارت هوشمند، شایستهسالاری، آموزش، عدالت سازمانی و مشارکت جمعی است.
در نهایت، سازمان سالم، محصول تصمیمهای سالم است و مبارزه با فساد، مثل جارو کردن پلههاست؛ پلهها را باید از بالا جارو کرد.
ناصر کمالی مشهود
ارسال نظر