آیا رزماری برای مغز واقعاً مفید است؟

به گزارش پارسینه ، از قرن‌ها پیش، رزماری فقط یک گیاه معطر برای آشپزی نبوده است. در یونان باستان، دانشجویان برای تقویت حافظه و تمرکز ذهنی از رزماری استفاده می‌کردند. بعضی از آن‌ها هنگام مطالعه، شاخه‌های رزماری را به موهای خود می‌بستند و برخی حتی این گیاه را به شکل حلقه در موهایشان می‌بافتند. در دوره‌هایی دیگر، دود حاصل از سوزاندن برگ‌های رزماری به‌عنوان راهی برای جلوگیری از «ضعف مغز» توصیه می‌شد.

آیا این باورهای قدیمی پشتوانه علمی دارند؟
آیا واقعاً می‌توان از رزماری برای مغز و بهبود حافظه و عملکرد شناختی استفاده کرد؟
در این مقاله، فواید بالقوه رزماری برای سلامت مغز را بررسی می‌کنیم و نگاهی دقیق‌تر به نتایج تحقیقات پیش‌بالینی و مطالعات انسانی می‌اندازیم.

رزماری چیست و چرا برای مغز مورد توجه قرار گرفته است؟
رزماری (Rosmarinus officinalis) یک گیاه همیشه‌سبز و بوته‌ای است که خاستگاه آن به منطقه مدیترانه بازمی‌گردد. برگ‌های سوزنی‌شکل و عطر قوی آن باعث شده این گیاه هم در آشپزی و هم در صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد گسترده‌ای داشته باشد.
اما آنچه باعث شده بحث رزماری برای مغز جدی‌تر شود، ترکیبات زیست‌فعال موجود در این گیاه است. رزماری حاوی ترکیباتی است که خواص دارویی متعددی به آن نسبت داده می‌شود، از جمله:
خواص ضدباکتریایی و ضدعفونی‌کننده
اثرات آنتی‌اکسیدانی قوی
خاصیت ضدالتهابی و ضد درد
اثرات محافظت‌کننده از سلول‌های عصبی
کمک به محافظت از میتوکندری‌ها (نیروگاه سلول‌ها)
پتانسیل محافظت در برابر آسیب‌های عصبی و مغزی
در میان این ویژگی‌ها، آنچه بیش از همه برای سلامت مغز اهمیت دارد، خاصیت محافظت عصبی، آنتی‌اکسیدانی و میتوپروتکتیو رزماری است.

نقش اسید کارنوسیک؛ ستاره‌ اصلی رزماری برای مغز
بخش زیادی از فواید احتمالی رزماری برای مغز به ترکیبی به نام اسید کارنوسیک نسبت داده می‌شود. این ماده از دسته دی‌ترپن‌هاست و در مطالعات پیش‌بالینی توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است.
اسید کارنوسیک به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان قوی شناخته می‌شود و می‌تواند از سلول‌های عصبی در برابر آسیب‌های اکسیداتیو محافظت کند؛ آسیبی که یکی از عوامل مهم در پیری مغز و بیماری‌های عصبی مانند آلزایمر محسوب می‌شود.

تحقیقات علمی درباره رزماری برای مغز چه می‌گویند؟
در دهه‌های اخیر، مطالعات متعددی تلاش کرده‌اند ارتباط بین رزماری و عملکرد شناختی را بررسی کنند. با این حال، باید واقع‌بین بود: بیشتر شواهد موجود از مطالعات حیوانی یا تحقیقات انسانی با نمونه‌های کوچک به دست آمده‌اند.
در یک مطالعه تصادفی دوسوکور در سال ۲۰۱۲، اثر مصرف پودر برگ خشک رزماری بر عملکرد شناختی ۲۸ فرد سالمند بررسی شد. نتایج نشان داد که دوز پایین رزماری (۷۵۰ میلی‌گرم) تأثیر مثبتی بر سرعت حافظه داشت، اما دوزهای بالا (۶۰۰۰ میلی‌گرم) حتی اثر منفی نشان دادند. این یافته نشان می‌دهد که در استفاده از رزماری برای مغز، «بیشتر» لزوماً به معنای «بهتر» نیست.
مطالعه‌ی دیگری در سال ۲۰۰۹ روی افراد مبتلا به زوال عقل نشان داد که آروماتراپی حاوی روغن رزماری می‌تواند به بهبود برخی جنبه‌های عملکرد شناختی کمک کند. البته به دلیل استفاده هم‌زمان از چند روغن گیاهی، نمی‌توان این اثر را فقط به رزماری نسبت داد.
در مدل‌های حیوانی، نتایج امیدوارکننده‌تری در رابطه با موضوع رزماری برای مغز دیده شده است. در پژوهش‌هایی روی موش‌ها، اسید کارنوسیک توانسته است:
از آسیب‌های مغزی پس از ضربه جلوگیری کند
عملکرد میتوکندری‌ها را حفظ کند
یادگیری و حافظه را در مدل‌های آلزایمر بهبود دهد
این نتایج نشان می‌دهد که رزماری برای مغز از نظر تئوری و آزمایشگاهی پتانسیل بالایی دارد، اما هنوز مسیر زیادی تا اثبات قطعی در انسان باقی مانده است.

آیا می‌توان فقط با رزماری از زوال شناختی جلوگیری کرد؟
پاسخ کوتاه و صادقانه: خیر. رزماری برای مغز مفید است اما قرار نیست معجزه کند!

با وجود شواهد امیدوارکننده، هنوز مدرک علمی قوی‌ای وجود ندارد که نشان دهد مصرف رزماری به‌تنهایی می‌تواند از زوال شناختی جلوگیری کند یا حافظه را به‌طور چشمگیر تقویت کند. رزماری می‌تواند یک عامل کمکی باشد، نه یک راه‌حل جادویی.
اگر هدف شما حفظ سلامت مغز و پیشگیری از زوال شناختی است، متخصصان بر مجموعه‌ای از عادت‌های اثبات‌شده تأکید می‌کنند، از جمله:

ترک سیگار
فعالیت بدنی منظم (۳۰ تا ۶۰ دقیقه در روز)
داشتن رژیم غذایی سالم برای قلب و مغز
خواب کافی و باکیفیت
مدیریت استرس
کنترل مصرف الکل
در این میان، استفاده متعادل از گیاهانی مانند رزماری برای مغز می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد، نه جایگزین آن.

جمع‌بندی
رزماری گیاهی است با پیشینه‌ای تاریخی و ترکیباتی ارزشمند که توجه علم مدرن را نیز به خود جلب کرده است. شواهد نشان می‌دهند که رزماری برای مغز می‌تواند اثرات محافظتی داشته باشد، به‌ویژه در سطح سلولی و در مطالعات حیوانی. با این حال، برای نتیجه‌گیری قطعی درباره فواید آن در انسان، هنوز به تحقیقات گسترده‌تر نیاز داریم.

اگر به دنبال تقویت ذهن و حافظه هستید، رزماری را می‌توانید به‌عنوان یک همراه مفید در کنار عادت‌های سالم زندگی در نظر بگیرید—نه به‌عنوان یک معجزه‌گر.