حركت خزنده يك مخدر خطرناك

با گسترش روزافزون علوم پزشکي وساخت داروهاي مورد نياز جوامع بشري، به همان نسبت امکان سوء‌استفاده از اين دارو‌ها در بين افراد سودجو افزايش يافته و دارويي که بايد براي کاهش عوارض بيماري مصرف شود، وارد چرخه تجاري واستفاده‌هاي نابه‌جا مي‌گردد. همچنان که ترياک در زمانهاي دور وبراي بار اول در کشور چين به عنوان داروي کاهش درد مصرف شده يا درقرن اخير نيز داروهاي آمفتاميني که براي رفع عوارض افسردگي در بين سربازان آمريکايي در جنگ جهاني دوم مصرف مي‌شد، با توجه به ايجاد شرايط «وهم آلود» و «سرخوشي»، دچار سوءاستفاده شده ودر ساخت قرص‌هاي روانگردان «اکستازي» به کاررفت.

دربررسي موارد سوء مصرف داروهاي درماني به نظر مي‌رسد که بيش از همه داروهاي اعصاب وروان يا داروهاي موثر بر آن دچار «تغيير کاربري !!» مي‌شوند. به عنوان مثال درحالي که قرص «ديفنوکسيلات» براي کاهش حرکات دودي روده ودر نهايت درمان اسهال ساخته شده است، با اين‌حال برخي معتادين به مواد مخدر به دليل وجود ترکيبات مورفيني در اين دارو، از آن براي رفع نيازهاي رواني خود، استفاده فراواني مي‌کنند.

درسالهاي اخير و به دنبال برخي تحولات اساسي در نظام آموزشي کشور که منجر به خواندن درس فقط در شب امتحان توسط اکثر دانشجويان شده است (!!)، سر و کله برخي مواد دارويي جديد هم با عنوان افزايش دهنده حافظه وتمرکز و... در ميان آنان پيدا شده که سردسته اين داروها قرصي است به نام «ريتالين».

متيل فنيدات (Methylphenidate) به نام تجاري ريتالين (Ritalin)، از مشتقات گروه آمفتامين‌هاست که براي درمان بيش فعالي و برخي از مبتلايان به افسردگي تجويز مي‌شود.ازاين دارو همچنين در درمان خواب آلودگي مزمن (Narcolepsy) در ميان افراد کهنسال نيز استفاده مي‌شود. اين دارو در ابتدا «نوآرتيس» نام داشت ولي از ۱۹۶۰ با رواج آن به «ريتالين» تغيير نام داد. کاربرد اصلي اين دارو مربوط به درمان کودکان بيش فعال (ADHA) است. اين کودکان دچار مشکل عدم تمرکز هستند و نمي‌توانند بيش از چند ثانيه به موضوع مشخصي فکر کنند. ريتالين باعث مي‌شود تا ۷۵ درصد اين کودکان قدرت فکر کردن مداوم به موضوعي واحد را در حد کودکان عادي داشته باشند. قسمت قابل توجهي از اين افراد در سنين نوجواني نيز نبايد قرص‌ها را ترک کنند.

کاربرد دوم ريتالين براي افراد مسني است که به علت کهولت، قسمت عمده شبانه‌روز را در خواب به سر مي‌برند. آنها با خوردن يک قرص در ابتداي روز هوشياري خود را حفظ مي‌کنند. غير از اين، پزشکان متخصص اعصاب و روان، ريتالين را به صورت محدود براي بيماراني که دچار خواب‌آلودگي شديد باشند نيز تجويز مي‌کنند.

در ابتدا با خوردن يک قرص مي‌توان ساعاتي را بيدار ماند و يکسره مطالعه کرد اگر چه بعداز پاک شدن اثر قرص بايد حدود ۱۲ ساعت خوابيد. با مصرف مداوم، بدن به قرص مقاومت پيدا کرده و نيازمند داروي بيشتري مي‌شود. مصرف ريتالين در کساني که به آن وابسته شده‌اند گاهي به ۲۰ عدد در روز هم مي‌رسد اين افراد ديگر بدون قرص قادر به درس خواندن نخواهند بود. داروهايي همانند آمفتامين و ريتالين داروهايي محرک هستند و ترشح دوپامين را زياد کرده و تاثير آن را در مغز بالا مي‎برند، وقتي دوپامين زياد مي‎شود فرد احساس ازدياد انرژي و کاهش خواب‎آلودگي و خستگي مي‎کند.

دارويي براي افزايش حافظه وجود نداشته و خبر توليد چنين دارويي تا به ‌حال در مدارک علمي معتبر گزارش نشده است، ولي برخي از دانشجويان باچنين توهمي پا درراهي مي‌گذارند که به اعتياد آنها ختم مي‌شود. دانشجويي که در طول ترم حتي ساعتي اندک براي يادگيري درس وقت نمي‌گذارد چطور انتظار دارد که با يک قرص يا آمپول خودرا براي امتحان از درسي چهار ماهه حاضر کند ؟

آثار سوء مصرف ريتالين با توجه به اينکه دربين داروهاي رسمي کشور تعريف شده است، چندان مورد توجه نبوده و باور عمومي بر اين عقيده است که مصرف آن مشکلي به همراه ندارد، در حالي که عوارض مصرف خودسرانه اين قرص‌ها مي‌تواند در حد مواد ديگرنظير کوکايين و آمفتامين بوده و روانپزشکان با صراحت اعلام کرده‌اند که ترك داروهاي محرك آمفتاميني نظير ريتالين و اكستازي، مي‌تواند بسيار سخت‌تر و پيچيده‌تر از كراك، هرويين و ساير مواد مخدر باشد.

سردرد، تپش قلب، لرزش دست، افزايش فشار خون و آسيب به مغز به صورت کاهش حافظه در بلند مدت از عوارض مصرف بي‌رويه آن است که سازمان جهاني FDA در آوريل ۲۰۰۶ نسبت به مصرف آن هشدار داد. ساير عوارض عبارتست از: عصبي شدن و بي‌خوابي حالت تهوع و استفراغ احساس سرگيجه و سردرد،خارش و جوش‌هاي پوست،بروز افسردگي پس از قطع مصرف، تکرار حرکات و اعمال بي‌هدف بروزحالت‌هاي پارانوييد(سوء ظن), توهم و هذيان و....

بااين تفاسير به نظر مي‌رسد مصرف اين دارو مانند تمام داروهاي ديگر بدون نظر وکنترل پزشک متخصص مي‌تواند به فاجعه‌اي رواني در مصرف کننده تبديل شود که دراين ميان دقت داروخانه‌ها در واگذاري داروهايي ازاين دست به مراجعين بايد با شدت بيشتري از سوي نهادهاي ناظر کنترل شده واز طرف ديگر با قاچاق دارو که ارتباط مستقيمي با زندگي ومرگ انسان‌ها دارد مقابله قاطع نمود. مصوبه اخير مجلس در خصوص قاچاق کالا که مقرر داشته هر شخصي که مرتکب قاچاق دارو و يا وسايل بهداشتي، آرايشي و پزشکي تقلبي و يا مضر براي سلامت مردم شود به مجازات قاچاق کالاي ممنوع محکوم مي‌شود، مي‌تواند «در صورت اجرا» راهکار مناسبي براي جلوگيري از اين عمل غير انساني گردد. بخصوص که در تبصره يك آن، حمل، نگهداري، عرضه و فروش محصولات فوق نيز مشمول مجازات‌هاي اين ماده در نظر گرفته شده وتصريح شده که مجازات مقرر در اين ماده مانع از پرداخت ديه و خسارت‌هاي وارده نيست .