داستان عجیب واسا؛ کشتی‌ سوئدی که در اولین سفرش غرق شد

محمد امین میرزا پور مشیزی

به گزارش پارسینه به نقل از history defined ، تأثیر نگاه کردن به واسا و فکر کردن به اینکه این کشتی جنگی چه ماجراجویی‌هایی را باید انجام داده باشد، بی‌نظیر است.

جنگ سی ساله و ساخت کشتی جنگی واسا 

سال ۱۶۲۸ بود و دو سال دیگر، گوستاو آدولفوس، پادشاه سوئد، آماده حمله به امپراطوری روم می‌شد. با این حال، او می‌دانست که فعلاً به کشتی‌های بیشتری نیاز دارد. او دستور ساخت چندین کشتی را داد، اما هیچ‌کدام از آنها به اندازه کشتی واسا چشمگیر نبودند. این کشتی با ۶۴ توپ برنزی و ۴۵۰ خدمه ساخته شده بود تا کشتی‌های اروپایی را که با آنها روبرو می‌شد، شرمنده کند.

گوستاو آدولفوس می‌خواست واسا و بقیه کشتی‌هایش سریع حرکت کنند. این عجله در نهایت تنها یکی از عوامل غرق شدن واسا بود، اما هیچ‌کس حتی نمی‌توانست تصور کند که چه بلایی سر کشتی جدید و شگفت‌انگیزشان خواهد آمد. 

نقص‌های ساخت و طراحی کشتی واسا

اینکه کار در کشتی واسا عجله‌ای بود، تنها یکی از دلایل غرق شدن کشتی بود. عامل دیگر این بود که گوستاووس آدولفوس یک مدیر بسیار ریزبین بود. به عنوان یک پادشاه، طراحی و ساخت کشتی دقیقاً نقطه قوت او نبود. با این حال، گوستاووس آدولفوس می‌خواست در همه چیز دست داشته باشد و نمی‌توانست از دستکاری در اندازه‌گیری‌ها و پیشنهاد اصلاحات مختلف به متخصصان واقعی دست بردارد. 

او ساخت کشتی واسا را به هنریک هایبرتسون، کشتی‌ساز، سپرد و این کشتی با هر چیزی که آن مرد قبلاً ساخته بود، متفاوت بود. واسا که سنگین و تا خرخره پر از توپ بود، برای شکست به دنیا آمد. برای هایبرتسون، واسا آخرین کار او بود. کشتی‌ساز قبل از تکمیل واسا درگذشت و هرگز نتوانست اولین سفر دریایی آن را ببیند.

غرق شدن کشتی واسا

پس از تکمیل، کشتی واسا را برای اولین سفر دریایی‌اش به بندر دریایی الوسنابن آوردند. آن روز، روز ایده‌آلی برای چنین رویدادی بود؛ باد ملایمی می‌وزید و خورشید به شدت می‌تابید و تزئینات چوبی و زیبای کشتی را روشن می‌کرد. 

جمعیتی گرد آمده بودند، هزاران نفر، از جمله پادشاه، آماده بودند تا واسا را با تمام شکوهش تماشا کنند و ان واقعاً باشکوه بود.

واسا دل به دریا زد، بر فراز آب‌های نیلگون عمیق سر خورد و دریچه‌های توپ خود را برای شلیک سلام نظامی باز کرد و استکهلم را به مقصد آب‌های آزاد ترک کرد.

۱۱۳۰ متر از اولین سفر دریایی‌اش گذشته بود که باد، بادبان‌های مواج کشتی را پر کرد. به‌طور غیرمنتظره‌ای، کشتی با سرعت به سمت چپ متمایل شد و به سرعت خود را صاف کرد. این یک اتفاق عجیب بود، اما هیچ‌کس در ساحل نمی‌توانست پیش‌بینی کند که چه اتفاقی می‌افتد. 

طوفان دیگری وزید، فقط کمی شدیدتر از قبل، و کشتی واسا این بار آنقدر پیشروی کرد که آب توانست دریچه‌های توپ تازه باز شده را پر کند. آب چنان شدید وارد شد که کشتی واسا به سمت چپ خود فرو ریخت.

کشتی واسا در همان لحظه و تنها ۱۲۰ متر مانده به ساحل غرق شد. ۱۵۰ نفر سرنشین داشت که ۳۰ نفر از آنها جان سالم به در نبردند. آب آنقدر کم عمق بود که دکل‌ها هنوز از بالای امواج دیده می‌شدند و بازماندگان به آنها چسبیده بودند و منتظر بودند تا قایق‌های کوچک‌تری که به سمت نجات می‌آمدند، آنها را نجات دهند. 

بدین ترتیب، زندگی کوتاه واسای زیبا و محکوم به فنا به پایان رسید. مدت‌ها طول کشید تا او زندگی دوم خود را آغاز کند. 

یک سفر دریایی بدفرجام ؛ چرا کشتی واسا غرق شد؟

گوستاو آدولف خوشحال نبود. کاپیتان کشتی بلافاصله دستگیر شد و پادشاه به شدت به دنبال پاسخ بود. با کمال تاسف، هیچ مشکلی پیدا نشد. کشتی به درستی مدیریت شده بود، بنابراین خطای انسانی از جانب خدمه نبود. در عوض، نقاط ضعف در طراحی خود کشتی نهفته بود. 

هنریک هایبرتسون تنها مردی بود که می‌توانست تقصیر را به گردن بگیرد... اما او مرده بود. بنابراین در نهایت، هیچ کس زنده‌ای مقصر غرق شدن نبود، اما این از شدت فاجعه کم نمی‌کرد.

فرصتی دوباره: کشف دوباره واسا 

۳۳۳ سال بعد، آندرس فرانزن، باستان‌شناس، فرضیه‌ای داشت مبنی بر اینکه دریای بالتیک برای کرم کشتی که معمولاً کشتی‌های غرق‌شده را نابود می‌کند، بیش از حد سرد است. سال ۱۹۵۶ بود که او کشتی واسا را پیدا کرد و حتی قبل از اینکه رسماً شناسایی شود، توجه عموم را به خود جلب کرد. 

نجات کشتی واسا

با این حال، نجات آسان نبود. سرمای دریای بالتیک کرم‌ها را دور نگه داشته بود، اما دمای نزدیک به انجماد نیز به جلوگیری از پوسیدگی کمک می‌کرد. نگرانی این بود که به محض اینکه چوب واسا در هوای آزاد قرار گرفت و شروع به خشک شدن کرد، این زوال تقریباً بلافاصله اتفاق بیفتد. 

برای مقابله با این مشکل، کارگران کشتی را هنگام بیرون کشیدن از اعماق آب، دائماً خیس نگه می‌داشتند. به طرز شگفت‌آوری، تقریباً ۹۵٪ از چوب‌های کشتی سالم مانده بود. از آنجا، روند حفظ کشتی سه دهه طول کشید. 

مهم‌ترین بخش حفظ کشتی واسا ، استفاده از پلی‌اتیلن گلیکول بود. این ماده طی ۱۷ سال روی کشتی اسپری شد و پس از اتمام آن، کشتی واسا به مدت ۹ سال دیگر به حال خود رها شد تا خشک شود. 

زندگی دوم واسا

این روزها، کشتی واسا در موزه واسا در استکهلم به نمایش گذاشته شده است. برای کشتی‌ای که حتی نتوانست اولین سفر دریایی خود را به پایان برساند، واسا به بخش مهمی از تاریخ و هویت سوئد تبدیل شده است. 

با وجود شکستش، واسا نمادی از دوران قدرت بزرگ در تاریخ سوئد است. با نگاه به واسای زیبا و عظیم، تقریباً می‌توان تصور کرد که صدها سال پیش اوضاع چگونه بوده است.