هشدار درباره یک بنای تاریخی؛ چهارتاقی «مُنج» در معرض نابودی+تصاویر

به گزارش پارسینه به نقل از ایسنا، سیاوش آریا، پژوهشگر و کنشگر میراث فرهنگی درباره این چهارتاقی توضیح داد: چهارتاقی «مُنج» در شمال شرقی و ۲۴۰ کیلومتری شهر شیراز و در روستای مَنج از شهرستان بوانات جای دارد. این یادمان ارزشمند باستانی با وجود آسیب‌های فراوان بر اثر گذشت زمان و ویرانی بخش‌هایی از آن، همچنان استوار و پایدار بر روی تپه ای طبیعی باقی مانده است. ارزش و اهمیت چهارتاقی به دیرینگی اثر، موقعیت راهبردی، منطقه ویژه جغرافیایی و سوق الجیشی آن و نزدیکی به درخت سرو کهنسالی است که یک مجموعه تاریخی، فرهنگی و طبیعی را پدید آورده است. از سویی، شناخت، پژوهش و مطالعه‌های تاریخی و بررسی‌های باستان‌شناختی در منطقه و اثر چهارتاقی، سبب آگاهی ما از روزگاران گذشته خواهد شد و بازگشایی دریچه‌ای به سوی علم و دانش است. همچنین چهارتاقی «مُنج» از دید پژوهش در آداب و آیین گذشتگان و آشنایی با تاریخ اجتماعی آن دوران دارای اهمیت ویژه ای است. از همین روی، باید مورد توجه مدیران فرهنگی شهرستان بوانات و استان فارس قرار گیرد و هرچه زودتر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اقدام به مرمت و حفاظت اصولی از آن کرده و با حفظ و پاسداشت یادمان باستانی و بی همتای کشور به معرفی آن پرداخته و این مجموعه را از رها شدگی و نابودی نجات دهد.

این کنشگر میراث فرهنگی ادامه داد: چهارتاقی «مُنج» که دیرینگی آن به دوران ساسانیان می‌رسد در وضعیت نگهداری و حفاظتی نامناسبی به سر می‌برد. بر اثر گذشت زمان و رخنه عوامل طبیعی بیشتر بخش‌های یادگار ساسانیان فرسوده شده و پایه‌های چهارتاقی سُست و بی‌دوام و در حال فرو ریختن است. ترک‌هایی در جاهای گوناگون اثر نمایان است که نیازمند فوری مرمت‌های اصولی است. در غیر این صورت در آینده‌ای نزدیک و در فصل بارش‌ها بخش‌های دیگری از آن فرو می‌ریزد.

 

بخشی از چهارتاقی که درحال ریزش بوده و به مرمت فوری نیاز دارد.

 

پایه‌های سست چهارتاقی

 

آریا گفت: بی‌گمان بدترین آسیب به یادگار ساسانیان، عوامل انسانی است که بی‌رحمانه بر پیکره بی‌دفاع یادمان‌های تاریخی و فرهنگی تاخته و با کَند و کاوهای غیرمجاز آسیب‌های برگشت ناپذیری را برجای گذاشته‌اند. کند و کاوهای ژرفی که نه تنها در کنار چهارتاقی، بلکه در گورستان ارزشمندی که در چند متری و پایین دست آن وجود دارد و شوربختانه به وسیله سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان بیمار به بهانه‌های خیال‌انگیز و پوچ یافتن گنجی که هیچ وجود خارجی ندارد و توهمی بیش نیست، آسیب‌های بزرگ و جبران ناشدنی برجای گذاشته و بیشتر سنگ گورهای تاریخی را شکسته و نابود کرده‌اند. سنگ گورهای از دوره‌های صفویه تا قاجاریه با نقش و نگاره‌های برجسته و زیبا و نوشتارهایی با دبیره پارسی و چشم‌نواز.

سنگ‌گورهای تاریخی که به گفته سیاوش آریا به دست سودگران اموال تاریخی شکسته شده است.

 

تکه‌ای از سنگ‌گورهای تاریخی که شکسته و رها شده است.

این کنشگر میراث فرهنگی تاکید کرد: آنچه نیازمند است که مدیران فرهنگی شهرستان و استان به‌ویژه اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به آن ورود کند مرمت‌های اصولی (نه نمادین و گذرا) و حفاظت و پاسداری بهتر و بیشتر از مجموعه تاریخی و فرهنگی نامدار به مُنج است. زیرا در این منطقه با یک اثر منفرد روبه‌رو نیستیم. از چهارتاقی ساسانی تا گورستان اسلامی و پل تاریخی، رودخانه‌ای که خشک شده و می‌توان آن را زنده کرد و نجات داد تا یادگارهای طبیعی. اینجا تاریخ و طبیعت با هم پیوند خورده و درهم تنیده شده است. بودن درختان کهن به‌ویژه درخت سروی که بیش از ۱۰۰۰ سال دارد و بیانگر نبض زندگی و زیست هزاران ساله در منطقه است، همگی ما را وا می‌دارد تا به بازسازی و زنده‌سازی منطقه و یادمان‌های تاریخی و باستانی آن بپردازیم.

 

حفاری غیرمجاز که به لایه‌های باستان‌شناسی آسیب وارد شده است.

جای خالی سنگ‌گورهای تاریخی خارج شده و به یغما برده شده است

 

حفاری‌های عمیق و گسترده در گورستان اسلامی که بیانگر رها شدن آثار تاریخی این منطقه است

 

سیاوس آریا می‌گوید این گودال بزرگ از سوی سوداگران اموال تاریخی در کنار چهارتاقی حفاری شده است.

این پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: چهارتاقی ساسانی «مُنج» بر بلندای تپه‌ای مشرف به رودخانه جای دارد و بقایای پلی کهن بر روی رودخانه، نشانگر پیوند راه‌های ارتباطی و کاروان رو در دوران خود بوده است. همچنین بقایای دیواره‌ای در کنار چهارتاقی بیانگر این است که با یک چهارتاقی منفرد روبه‌رو نبوده و همانند بیشتر چهارتاقی‌ها با یک مجموعه به هم پیوسته در پیوند با سازه اصلی (چهارتاقی) و با کارکرد آیینی آن روبه‌رو هستیم.

دیواره‌ای در پایین‌دست چهارتاقی که به گفته سیاوش آریا بیانگر مجموعه‌ای بودن این اثر است

 

آریا اظهار کرد: شوربختانه به انگیزه آسیب‌های فراوان به چهارتاقی و از میان رفتن بیشتر بخش‌های اثر و مرمت‌ها در دوران گوناگون تاریخی، برخی از نویسندگان در اظهارنظرهای غیرکارشناسی و گاه شگفت‌انگیز یادگار ساسانیان را اثری اسلامی و غیر از چهارتاقی معرفی می‌کنند! همچنین برخی از افراد برای چهارتاقی کاربری گاهشماری (تقویمی) و رصدخانه‌ای قایل هستند که هیچ پشتوانه علمی و کارشناسی ندارد و همه شواهد موجود و بقایای برجای مانده در پیرامون اثر و سفال‌های شاخص ساسانی ما را با یک مجموعه آتشکده روبه‌رو می‌کند که همانندی با دیگر آتشکده‌ها در سرزمین پارس باستان دارد.

به گفته این کنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی، چهارتاقی «منج» با نقشه‌ای مربع و چهار درگاه تاق دار در چهار گوشه برپا شده و مصالح از سنگ رودخانه ای و ملات گچ است. این اثر ساسانیان با شماره ۱۹۷۱۳ در سال ۱۳۸۶ خورشیدی به ثبت ملی رسیده استان رسید.

رودخانه‌ای قدیمی در کنار چهارتاقی که خشک شده و به باور این کنشگر میراث فرهنگی امکان زنده کردن آن وجود دارد.

 

عکس‌ها از سیاوش آریا که در پانزدهم خردادماه امسال گرفته شده است.