.svg)
راز ۴۰۰۰ ساله کرنک فاش شد؛ معبدی که از دل آبهای نیل برخاست
پژوهشهای تازه نشان میدهد معبد کرنک نهفقط یک شاهکار معماری، بلکه بر جزیرهای طبیعی و کمنظیر بنا شده که هزاران سال پیش از دل آبهای نیل سر برآورده بود؛ درست شبیه همان صحنهای که در اسطورههای آفرینش مصر باستان توصیف شده است. این کشف، نگاه ما به انتخاب محل معبد و پیوند عمیق آن با باورهای دینی و چشمانداز طبیعی را دگرگون میکند.
به گزارش پارسینه به نقل از sciencedaily، پژوهشهای جدید نشان میدهد که معبد کرنک بر روی یک جزیره کمنظیر از زمینهای مرتفع ساخته شده؛ زمینی که هزاران سال پیش در اثر جابهجایی شاخههای رود نیل شکل گرفته بود. پیش از آن، این منطقه آنقدر در معرض سیلاب قرار داشت که امکان سکونت در آن وجود نداشت و همین موضوع ساخت معبد را شگفتانگیزتر میکند. چشمانداز بازسازیشده بسیار شبیه اسطورههای آفرینش مصر باستان است؛ جایی که زمین مقدس از دل آبها سر برمیآورد. این شباهت نشان میدهد که انتخاب محل کرنک تنها عملی نبوده، بلکه ریشهای عمیق در باورهای نمادین داشته است.
یک تیم بینالمللی از پژوهشگران به رهبری دانشگاه اوپسالا گستردهترین تحقیق زمینباستانشناسی انجامشده در مجموعه معبد کرنک را تکمیل کردهاند. کرنک یکی از بزرگترین مجموعههای معبدی جهان باستان است و بخشی از میراث جهانی یونسکو در شهر امروزی لوکسور به شمار میرود.
یافتههای منتشرشده در مجله Antiquity دیدگاه تازهای درباره چگونگی بنیانگذاری معبد، ارتباط آن با باورهای دینی مصریان باستان و نحوه تعامل مردم با چشمانداز رودخانهای پیرامون آن طی بیش از ۳۰۰۰ سال استفاده مداوم ارائه میدهد.
دکتر آنگوس گراهام، سرپرست تیم، میگوید: «پژوهش ما روشنترین تصویر از چشماندازی ارائه میدهد که مصریان باستان حدود ۴۰۰۰ سال پیش معبد کرنک را بر آن بنا کردند.»
از زمینهای سیلابی تا مکان مقدس
امروز معبد کرنک حدود ۵۰۰ متر شرق رود نیل در نزدیکی لوکسور قرار دارد؛ شهری که در گذشته تبس، پایتخت مذهبی مصر باستان، بود. اما هزاران سال پیش محیط اطراف این مکان کاملاً متفاوت بوده است.
برای بازسازی آن چشمانداز، پژوهشگران ۶۱ مغزه رسوبی از داخل و اطراف محوطه معبد برداشتند و دهها هزار قطعه سفال را تحلیل کردند. این دادهها امکان ردیابی تغییرات مسیرهای آبی و سطح زمین را در دورههای طولانی فراهم کرد.
نتایج نشان میدهد که پیش از حدود ۲۵۲۰ پیش از میلاد، این منطقه برای سکونت دائمی مناسب نبود. سیلابهای سریع نیل بهطور منظم این ناحیه را میپوشاند و امکان استقرار طولانیمدت را از بین میبرد. قدیمیترین نشانههای فعالیت انسانی در کرنک به دوره پادشاهی کهن (۲۵۹۱ تا ۲۱۵۲ پیش از میلاد) بازمیگردد. قطعات سفال نیز این بازه زمانی را تأیید میکنند و قدیمیترین آنها بین ۲۳۰۵ تا ۱۹۸۰ پیش از میلاد تاریخگذاری شدهاند.
زمینی که بعدها کرنک بر آن ساخته شد زمانی شکل گرفت که شاخههای نیل از دو سوی غربی و شرقی یک تراس طبیعی عبور کردند و جزیرهای مرتفع در بخش شرقی/جنوبشرقی محوطه امروزی معبد ایجاد کردند. این زمین بلند، پایهای پایدار برای نخستین سکونتها و مراحل اولیه ساخت معبد فراهم کرد.
جابهجایی شاخههای رود و گسترش معبد
با گذشت قرنها، شاخههای رودخانه در دو سوی محوطه بهتدریج تغییر مسیر دادند. این تغییر فضاهای بیشتری ایجاد کرد و امکان گسترش کرنک به مجموعه عظیم امروزی را فراهم آورد.
یکی از یافتههای شگفتانگیز مربوط به شاخه شرقی رود بود. پژوهشگران دریافتند که این شاخه بسیار مشخصتر و احتمالاً بزرگتر از شاخه غربی بوده؛ شاخهای که پیشتر بیشتر مورد توجه باستانشناسان قرار گرفته بود.
گراهام میگوید: «آنچه ما را شگفتزده کرد طول عمر این شاخه شرقی بود. این شاخه تا زمان ورود رومیها در سده اول پیش از میلاد همچنان فعال، هرچند کوچک، باقی مانده بود. همچنین شواهدی داریم که نشان میدهد مصریان باستان چشمانداز را مهندسی کردهاند. احتمالاً برای گسترش معبد عجله داشتند و شنهای بیابان را درون شاخهای که در حال پر شدن بود میریختند.»
چشماندازی پیوندخورده با باورهای آفرینش
چشمانداز بازسازیشده شباهت زیادی به توصیفهای اسطورههای آفرینش مصر باستان دارد. این شباهت نشان میدهد که باورهای دینی ممکن است در انتخاب محل کرنک نقش داشته باشد.
متون دوره پادشاهی کهن خدای آفریننده را بهصورت تپهای از زمین مرتفع توصیف میکنند که از میان آبها — «دریاچه» — سر برمیآورد. جزیرهای که زیر کرنک شناسایی شده، تنها نمونه شناختهشده از چنین زمین مرتفعی است که در آب محصور بوده است.
دکتر بن پنینگتون، نویسنده اصلی مقاله، میگوید: «وسوسهانگیز است که تصور کنیم نخبگان تبس این مکان را برای اقامتگاه شکل جدیدی از خدای آفریننده، "رع-آمون"، انتخاب کردند؛ زیرا کاملاً با صحنه کیهانیِ ظهور زمین از آب هماهنگ بود.»
متون دوره پادشاهی میانه (۱۹۸۰ تا ۱۷۶۰ پیش از میلاد) این مفهوم را گسترش میدهند و از «تپه نخستین» سخن میگویند که از «آبهای آشوب» سر برمیآورد. در آن دوران، عقبنشینی سالانه سیلابهای نیل این تصویر را بهطور طبیعی بازتاب میداد؛ زیرا زمین مرتفع زیر کرنک با عقب رفتن آبها گویی از دل آب بیرون میآمد.
زمینه اقلیمی گستردهتر
این پژوهش بر اساس مطالعات پیشین منتشرشده در Nature Geoscience در سال ۲۰۲۴ انجام شده است؛ تحقیقاتی که نشان میداد چگونه تغییرات اقلیمی و محیطی در ۱۱٬۵۰۰ سال گذشته دره نیل را شکل داده است.
این پروژه زیر نظر انجمن اکتشافات مصر (لندن) و با مجوز وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر انجام شده است.
ارسال نظر