.svg)
محبوبه حجتیان: شفافیت یکطرفه عدالت را مخدوش میکند؛ سامانه شفافیت وکلا
۱) شفافیت ارزشمند است، اما نه شفافیت ناقص
شفافیت، زمانی میتواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند که بر پایه عدالت، امکان دفاع و ارائه توضیح بنا شده باشد. اما سامانه شفافیت وکلا در شکل فعلی، از این اصول فاصله دارد و بهجای ایجاد اعتماد، زمینهساز برداشتهای نادرست و قضاوتهای عجولانه شده است. بهعنوان وکیلی که سالها در مسیر دفاع از حقوق مردم فعالیت کردهام، معتقدم شفافیت باید ابزار ارتقای کیفیت باشد، نه عاملی برای تضعیف حرفهای که ستون عدالت در جامعه است. شفافیت ناقص، نه تنها حقیقت را روشن نمیکند، بلکه آن را مخدوش میسازد و این دقیقاً همان نقطهای است که باید اصلاح شود.
۲) انتشار خام اطلاعات؛ قضاوت نادرست، آسیب قطعی
انتشار تعداد شکایات، سوابق انتظامی یا پروندههای جاری بدون هیچ توضیحی درباره ماهیت شکایت، نتیجه رسیدگی یا شرایط پرونده، عملاً وکلا را در معرض قضاوتهای غیرکارشناسی قرار میدهد. در تجربه حرفهای خود بارها دیدهام که شکایات علیه وکلا، بیشتر ناشی از ماهیت تعارضزا و حساس پروندههاست تا تخلف حرفهای. اما سامانه فعلی این واقعیت را نادیده میگیرد و تنها عدد خام را منتشر میکند؛ عددی که میتواند تصویر یک وکیل را بهطور کامل دگرگون کند و اعتماد موکلان را تحت تأثیر قرار دهد. شفافیت باید حقیقت را روشن کند، نه اینکه با حذف زمینهها و توضیحات، حقیقت را به شکلی ناقص و آسیبزا نمایش دهد.
۳) امنیت جانی وکلا؛ خطری که نادیده گرفته شده
وکلا در پروندههای امنیتی، اقتصادی، کیفری و خانوادگی با افراد ناراضی، متهمان خطرناک و تعارضهای شدید مواجهاند. انتشار گسترده اطلاعات حرفهای آنان، بدون طبقهبندی و بدون سازوکار حفاظتی، میتواند امنیت جانی وکلا را به خطر بیندازد. در سالهای اخیر، افزایش تهدیدها و سوءقصدها علیه وکلا نشان داده که این خطر کاملاً واقعی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت. سامانهای که اطلاعات حرفهای وکلا را بدون محدودیت در اختیار عموم قرار میدهد، باید مسئولیت پیامدهای امنیتی آن را نیز بپذیرد. امنیت حرفهای وکلا، بخشی از امنیت قضایی کشور است و نباید قربانی شفافیت ناقص شود.
۴) شفافیت یکطرفه؛ نقض اخلاق حرفهای و عدالت اجتماعی
شفافیت زمانی اخلاقی است که دوطرفه باشد. در حالی که اطلاعات وکلا بهصورت عمومی منتشر میشود، هیچ شفافیتی درباره نحوه رسیدگی به شکایات، کیفیت تصمیمات انتظامی، سازوکارهای مالیاتی یا عملکرد نهادهای نظارتی وجود ندارد. این عدم توازن، با اصول اخلاق حرفهای و عدالت اجتماعی سازگار نیست و باعث میشود تنها یک گروه در معرض دید و قضاوت قرار گیرد، در حالی که گروههای تصمیمگیرنده از پاسخگویی معاف میمانند. شفافیت یکطرفه، عدالت را مخدوش میکند و بهجای ایجاد اعتماد، بیاعتمادی تولید میکند. شفافیت باید چراغی باشد که همه مسیر را روشن کند، نه اینکه تنها بر سر یک گروه تابیده شود.
۵) فشار معیشتی وکلا؛ سامانه شفافیت، بحران را تشدید میکند
جامعه وکالت در ایران با فشارهای معیشتی جدی مواجه است. افزایش شدید تعداد وکلا، نبود زیرساختهای حمایتی، محدودیتهای تبلیغاتی و مشکلات مالیاتی، همگی موجب کاهش درآمد وکلا شده است. در چنین شرایطی، سامانه شفافیت نهتنها کمکی به بهبود وضعیت نمیکند، بلکه با ایجاد تصویر نادرست از عملکرد وکلا، میتواند موجب کاهش اعتماد موکلان و کاهش بیشتر درآمد آنان شود. شفافیت باید به تقویت حرفه وکالت کمک کند، نه اینکه در شرایط سخت اقتصادی، بار دیگری بر دوش وکلا بگذارد و مسیر فعالیت حرفهای آنان را دشوارتر کند.
۶) شفافیت باید اعتماد بسازد، نه اعتماد را تخریب کند
هدف شفافیت، ارتقای کیفیت خدمات حقوقی و افزایش اعتماد عمومی است. اما شفافیت ناقص، یکطرفه و بدون سازوکار دفاعی، نتیجهای جز تخریب اعتماد ندارد. حرفه وکالت ستون عدالت است و ستون عدالت باید با احترام، امنیت و حمایت تقویت شود. شفافیت باید بهگونهای اجرا شود که مردم بتوانند با اطمینان بیشتری وکیل انتخاب کنند، نه اینکه با دیدن آمار خام و ناقص، دچار سردرگمی و قضاوت نادرست شوند. اعتماد عمومی زمانی ساخته میشود که شفافیت همراه با عدالت، توضیح و امکان دفاع باشد
۷) درخواست رسمی برای بازنگری فوری سامانه شفافیت وکلا
بهعنوان وکیل، موسس مؤسسه حقوقی و فعال اجتماعی، تأکید میکنم که هدف ما مخالفت با شفافیت نیست؛ مخالفت با شفافیت ناقص، یکطرفه و آسیبزا است. سامانه شفافیت وکلا باید با مشارکت نهادهای صنفی، با طبقهبندی اطلاعات، با امکان ارائه توضیح و دفاع، با رعایت اصول امنیت حرفهای و با سازوکارهای اخلاقی و اجتماعی اصلاح شود.
شفافیت واقعی، زمانی محقق میشود که عدالت، امنیت و اخلاق حرفهای در کنار آن رعایت شود و این مسیر تنها با بازنگری فوری و کارشناسی امکانپذیر است
۸) سخن پایانی محبوبه حجتیان
شفافیت، اگر درست اجرا شود، میتواند به تقویت عدالت و اعتماد عمومی کمک کند؛ اما اگر ناقص، یکطرفه و بدون سازوکار دفاعی باشد، بهجای روشن کردن حقیقت، آن را تیره میکند. حرفه وکالت باید تقویت شود، نه تضعیف. اعتماد عمومی باید ساخته شود، نه تخریب. و عدالت باید حفظ شود، نه قربانی شفافیت ناقص. این بیانیه دعوتی است برای اصلاح، برای دقت بیشتر و برای اجرای شفافیتی که واقعاً در خدمت عدالت باشد---
محبوبه حجتیان
وکیل پایهیک دادگستری
موسس مؤسسه حقوقی
فعال اجتماعی و مدافع حقوق شهروندی
ارسال نظر