پیشنهاد پارسینه
پارسینه بررسی میکند/
روزي كه میرزای شیرازی حکم حرام بودن استعمال توتون و تنباکو را صادر کرد در تهران تا بعد از ظهر مردم همه قليان‏ها را شكستند و انبارهاي توتون و تنباكو را به آتش كشيدند؛
۱۴ آبان ۱۳۹۳ - ۰۳:۴۷
۲
به گزارش پارسینه، شاید زمانی که نام از قلیان و قلیان کشیدن می‌آید ناخودآگاه به زمان قاجار و ناصرالدین شاه برویم. می‌گویند اولین،  عشق قلیان،  تاریخ ناصرالدین شاه بوده تا آنجا که وی در دربار همایونی برای همه موارد قلیان مخصوص خود را داشت.

مورخین می‌گویند احتمالا کشیدن قلیان که اختراع هندی-ایرانی است از زمان شاه طهماسب اول آغاز شده و در دوره قاجار فراگیر شده است آنطور که توانست محملی برای یک حرکت اعتراضی در عصر ناصرالدین شاه باشد.

"نهضت تنباکو" جنبشی اجتماعی در اعتراض به اعطای امتیاز انحصاری تنباکو به شركت "رِژي" به مدت 55 سال بود که طی آن با فتوای آیت الله میرزای شیرازی استعمال توتون و تنباکو حرام اعلام شد و مردم با شکستن قلیان‌ها اولین مبارزات ضد استعماری خود را کلید زدند. 

روزي كه میرزای شیرازی حکم حرام بودن  استعمال توتون و تنباکو را صادر کرد در تهران تا بعد از ظهر مردم همه قليان‏ها را شكستند و انبارهاي توتون و تنباكو را به آتش كشيدند؛ حتی در يكي از شهرها، تعدادي از جوانان به خانه حاكم هجوم بردند تا او را از قليان كشيدن منع كنند و به او گفتند: اقا ميرزا فرمودند، استعمال تنباكو، محاربه با امام زمان(عج) است! ما اجازه نمي‌دهيم تو به جنگ با امام زمان بروي! 

در کاخ شاه نیز زنان قلیان‌ها را شکستند و وقتی ناصرالدین شاه از انیس‏الدوله پرسید: «خانم، چرا قلیان‏ها را از هم جدا و جمع می‏کنند؟» او جواب می‌دهد: «برای آنکه قلیان حرام شده» ناصرالدین شاه روی در هم کشیده می‌گوید: «که حرام کرده؟» انیس الدوله با همان حال می‌گوید: «همان کس که مرا به تو حلال کرده» شاه بعد از آن هیچ نگفت و برگشت و برای آنکه مبادا به احترامش لطمه‌ای وارد شود، بعد از آن به هیچ یک از نوکران خود دستور نمی‏داد قلیان بیاورند و در تمام دربار قلیان‏ها را جمع کردند.

شاید این اولین ممنوعیت مصرف قلیان بود. اما بعد از آن در طول تاریخ چندین بار نه به علت تحریم تنباکو بلکه به دلایل اجتماعی و پزشکی شاهد ممنوعیت چندباره و آزاد شدن مجدد مصرف قلیان در کشور بوده‌ایم.

بپذیریم یا نپذیریم انگار سال‌های اخیر قلیان خودش را به جامعه ایرانی تحمیل کرده است و دیگر برخی جوانان چه زن و چه مرد گوی عاشقی را از ناصرالدین شاه ربوده‌اند، آنچنان که دیگر لازم نیست حتما به قهوه‌خانه‌ها یا سفره‌خانه‌ها سنتی بروی تا آن را ببینی، از هر کجای شهر که بگذری، از تفرجگاه‌ها و پارک‌ها گرفته تا حتی راسته‌های خرید و مقابل مغازه‌ها، اقبال جادویی به قلیان احساس می‌شود. این تازه جدای از حضور پررنگ آن در اندرونی خانه‌ها و خوش رقصی‌اش در تجمعات فامیلی و خانوادگی است.

قلیان چندبار ممنوع شد؟

شاید پس از تحریم تنباکو و شکسته شدن قلیان‌ها در زمان ناصرالدین شاه قاچار، در سال 71 بود که جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات، ممنوعیت استعمال قلیان را به هیات وزیران، ریاست جمهوری و مجلس ارائه داد و از این سال تا سال 76 مصوبه مجموعه هیات دولت و مجمع تشخیص مصلحت نظام قرار گرفت و براساس آن استعمال سیگار و مواد دخانی در اماکن عمومی ممنوع اعلام شد. با این حال، ورق چندبار برگشت و قلیان دوباره بر میزهای قهوه‌خانه‌ها جا خوش کرد.
در سال ۱۳۸۳ باز مصرف قلیان در اماکن عمومی کشور ممنوع شد. ولی این ممنوعیت ادامه نداشت و در سال ۱۳۸۴ با اصلاح تبصره ماده۱ آیین‌نامه ممنوعیت استعمال و عرضه سیگار و سایر مواد دخانی در اماکن عمومی، قهوه‌خانه‌ها و رستوران‌های سنتی مجاز به عرضه سیگار و مواد دخانی شدند.

اما به فاصله کمتر از یک سال، قلیان‌ها دوباره جمع شدند. از آن زمان تا سال 86 قهوه‌خانه‌داران چندان زیر ذره‌بین اداره سلامت وزارت بهداشت نبودند اما در دولت نهم، وقتی بحث ممنوعیت قلیان‌ها دوباره مطرح شد، مخالفت سازمان میراث فرهنگی و صنف قهوه‌خانه‌داران باعث شد تا سیاست‌های متعادل‌تری درباره قلیان اعمال شود.

نتیجه آن شد که پای قلیان به صورت محدود به قهوه‌خانه‌ها باز شد و استعمال آن فقط در اماکن دارای پروانه، به شرط استفاده نکردن از توتون‌های اسانس دار مجاز بود. در دولت دهم اما باز هم سیاست‌های وزارت بهداشت، به ممنوع کردن قلیان معطوف بود. تا جایی که وقتی جمع‌آوری قلیان از قهوه‌خانه‌ها با رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری تصویب شد، رئیس اتحادیه قهوه‌خانه‌های سنتی کشور از تعطیلی قریب‌الوقوع این صنف خبر داد. علایی گفته بود با تعطیلی قهوه‌خانه‌ها در سال 86 مشتری‌ها به زیرزمین‌ها رفته و مشکلات فراوان زیادی را بوجود آوردند. 

این روند ادامه داشت تا آنکه هیات دولت آیین‌نامه اجرایی قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات را اصلاح کرد و به موجب این اصلاحیه، قهوه‌خانه‌ها از شمول اماکن عمومی (که کشیدن هرگونه مواد دخانی در آنها ممنوع است) خارج شد. هرچند مسئولان وزارت بهداشت بارها تاکید کردند که اصلاحیه جدید فقط در مورد قهوه خانه داران قدیمی مجوزدار است اما قلیان به طور علنی در برخی قهوه خانه ها یا اماکن عمومی تازه تاسیس نیز عرضه میشد.

در سال ۹۱، جلسه هیات عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع شکایت جمعیت مبارزه با دخانیات ایران در رابطه با خارج شدن قهوه‌خانه‌ها از فهرست اماکن عمومی را مورد بررسی قرار داد و اعلام کرد که کشیدن قلیان در قهوه‌خانه‌ها ممنوع است.

اعتراض قهوه‌خانه‌داران به اين ماجرا تا جايي پيش رفت كه آذرماه سال گذشته جمعي از اعضاي اتحاديه چايخانه‌داران، با تجمع در مقابل مجلس نسبت به تصويب قانون منع استفاده از قليان در چايخانه‌ها اعتراض كردند. اين تجمع‌كنندگان كه از استان‌هاي اصفهان، آذربايجان شرقي، فارس و تهران بودند با در دست داشتن دست‌نوشته‌هايي نسبت به تصويب موادي از قانون مبارزه با دخانيات (منع استفاده از قليان در چايخانه ها) اعتراض داشتند.

بسیاری خانواده‌ها تصور می‌کنند که قلیان هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند و ضرر آن از سیگار بسیار کمتر است ولی باید گفت نه تنها خود فرد استعمال کننه بلکه کودکان در مقابل تاثیرات مضر قلیان آسیب‌پذیرند و اگر در محلی باشند که در آن قلیان کشیده شود، احتمال ایجاد عفونت‌های ریوی، آسم و سندرم مرگ ناگهانی کودک در آن‌ها افزایش پیدا می‌کند. دود قلیان بر سیستم هورمونی زنان تاثیر می‌گذارد و میزان هورمون‌ استروژن را کاهش می‌دهد و شانس باروری زنان را کم می‌کند، همچنین مصرف قلیان در دوران بارداری خود عامل بروز سقط جنین و اختلال در رشد جنین و زایمان زودرس است و از دیدگاه طب سنتی ایران نیز عاملی برای افزایش غلظت خون و بروز بسیاری از بیماری‌هایی که با افزایش غلظت خون همراه است، می‌شود.

همچنین به اکثر تنباکو‌هایی که در سال‌های اخیر به بازار آمده است، اسانس‌هایی اضافه شده است که علاوه بر تحریک دستگاه تنفس موجب حساسیت و آلرژی می‌‌شود و رینیت آلرژیک و سرفه‌های مزمن همراه با خلط را برای فرد به همراه دارد.

طبیعتا این تصور کاملا غلطی است که اگر دود قلیان وارد ریه نشود و فقط از راه دهان خارج شود، آسیبی به ریه‌ها نمی‌رساند، چون دود از طریق مخاط دهان و حنجره جذب بدن گشته و آثار سوء خود را می‌گذارد؛ حتی در هوایی که دود قلیان آزاد می‌شود، افرادی که قلیان نمی‌کشند و در معرض دود قرار گرفته‌اند، در طولانی‌ مدت دچار عوارض آن خواهند شد.

با توجه به تمامی این ضرر و زیان‌ها که مورد تائید و تاکید کارشناسان و پزشکان قرار گرفته است، جای این سوال باقیست آیا بالاخره قانون منع قلیان در اماکن عمومی و قهوه‌خانه‌ها برای همیشه اجرایی خواهد شد؟

پــنــجــره
نظرات
سامان میرزائی
ایران و اختراع قلیان

تاریخ قطعی ورود تنباکو به ایران را نمی توان تعیین کرد . ولی بی شک توتون و تنباکو همراه با دست اندازی پرتغالی ها به خلیج فارس ( ۹۱۳ هجری قمری ) به ایران وارد گردیده است . اما طرز استفاده توتون و تنباکو در ایران تغییر یافت و ایرانیان برابر ذوق خود لوازمی برای دودکشی ایجاد کردند.
قلیان وسیله ای کاملا جدید و ابتکاری بود و اروپاییان از آن هیچ گونه اطلاعی نداشتند . این بی اطلاعی را می توان از شرحی که تاورنیه و شاردن از قلیان داده اند درک کرد.
تاورنیه می نویسد : ایرانیان تنباکو را با دستگاهی کاملا اختصاصی می کشند . در کوزه گلی دهان گشادی به قطر سه انگشت تنه قلیانی از چوب یا نقره که سوراخی در وسط دارد قرار می دهند و بر سر آن مقداری تنباکوی نم دار با کمی آتش می گذارند و در زیر قلیان سوراخ ممتدی است که در حالی که نفس را بالا می کشند دود تنباکو با شدت از امتداد سوراخ پایین آمده و داخل آب که به رنگ های مختلف می آمیزد داخل می شود . ایرانیان زن و مرد به طوری از جوانی عادت به کشیدن تنباکو کرده اند که کاسبی که باید روزی پنج شاهی خرج کند سه شاهی آن را به مصرف تنباکو می رسانند . بعضی ها خود اقرار دارند که استعمال این قدر دود برای آنها مضر است اما می گویند چه کنیم عادت شده است .
همجواری شمشیر و قلیان :
تنباکو را از بغداد و کردستان می آوردند و تجار انگلیسی نیز از اروپا و امریکای شمالی آن را وارد ایران می کردند . در اصفهان هم دکان های تنباکو فروشی از کیسه های توتون و تنباکو انباشته بود . در اواخر پادشاهی شاه عباس کشیدن قلیان و چپق به قدری مرسوم شده بود که اعیان و سران دولت حتی در سواری سفر و گردش قلیان همراه می بردند و همچنان سواره می کشیدند .
نمونه این وضع قلیان کشیدن را می توان در مسافرت محمد رضا بیگ سفیر شاه سلطان حسین به دربار لویی چهادهم دید . محمدرضا بیگ در تمام مجالس رسمی قلیان خود را زیر لب داشت و همیشه دو افسر ایرانی در رکاب او حرکت می کردند که یکی حامل قلیان و دیگری حامل شمشیر او بود.
تنباکویی از جنس پهن
در تاریخ آمده است که : شاه عباس با تنباکو و قلیان مخالف بود و سعی فراوان کرد که این عادت تازه را از ایران براندازد . نوشته اند که شاه عباس یک روز که جمعی از سران کشور در مجلسی میهمان وی بودند دستور داد تا همه سر قلیان ها را از پهن خشک و کوبیده اسب چاق کردند و برای سرداران و میهمانانی که قلیان می کشند به مجلس آوردند سپس رو به ایشان کرد و گفت ببینید این تنباکو چطور است ؟ آن را وزیر همدان برای من فرستاده و مدعی است که بهترین تنباکوی دنیاست . همه کشیدند و تعریف کردند و به سلیقه وزیر همدان آفرین گفتند . آن گاه شاه رو به قورچی باشی کرد و گفت : میل دارم عقیده خود را بی تعارف بگویی. قورچی باشی گفت : به سر مقدس قبله عالم که از هزار گل خوشبوتر است . شاه نظری بر او افکند و گفت : مرده شوی چیزی را ببرند که نمی توان آن را از پهن تشخیص داد .
قلیان در حرمسرا :
در زمان قاجارها هم دوباره کشیدن قلیان رونق گرفت و حتی شاه صفی جانشین او نیز قلیان می کشید .
پس از مرگ شاه عباس بار دیگر جاذبه قلیان مردم را به سمت خود کشید و مصرف قلیان عمومیت یافت تا حدی که در زمان ناصرالدین شاه قاجار قلیان به حرمسرای شاه نیز راه یافت و میان زنان حرمسرا محبوبیتی دو چندان یافت . نقش چهره شاهان قاجار روی کوزه های شیشه ای هنوز هم قلیان های عتیقه را متمایز می کند .
مبارزه با قلیان :
سیر تاریخی استفاده از قلیان چه زمانی که با تنباکوی معروف خوانسار و آتش گردان های بزرگ چاق می شد و چه حالا که با تنباکوی میوه ای دو سیب و زغال های آماده و بزرگ و نی چه های پلاستیکی در اختیار مشتریان قرار می گیرد . نشان از محبوبیت بی چون و چرای این تفنن دودی در میان مردم دارد . هر چند وقایعی مثل دستورات شاه عباس قیام تحریم تنباکوی میرزای شیرازی و یا حتی توصیه وزارت بهداشت برای جمع آوری قلیان مدتی آن را از دسترس مردم دور کند.

سامان میرزائی بوشهر
ناشناس
خاتمی هم قلیون میکشه
پس خوبه
ارسال نظر
نمای روز
آخرین اخبار
سداد
شفا دارو