گرانی روغن موتور و هجوم مردم برای خرید روغن موتور دولتی

به گزارش پارسینه و به نقل از خودرو یک، هم‌زمان، گزارش‌هایی از تشکیل صف برای خرید روغن موتور با قیمت مناسب منتشر شده است؛ موضوعی که بار دیگر وضعیت بازار روانکارها و قدرت خرید رانندگان را به کانون توجه آورده است.
بازار روغن موتور در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت، نوسان عرضه و گلایه مصرف‌کنندگان از هزینه‌های نگهداری خودرو روبه‌رو بوده است. روغن موتور که یکی از اقلام ضروری برای نگهداری خودرو به شمار می‌رود، حالا برای بسیاری از رانندگان به هزینه‌ای قابل‌توجه تبدیل شده است؛ هزینه‌ای که نمی‌توان آن را برای مدت طولانی نادیده گرفت، زیرا تعویض دیرهنگام روغن می‌تواند به موتور خودرو آسیب برساند.

در چنین شرایطی، عرضه مستقیم روغن موتور با نرخ مصوب به یکی از راهکارهای تنظیم بازار تبدیل شده است. از ابتدای آبان ۱۴۰۵، طرح توزیع مستقیم روغن موتور و لاستیک در ۳۰۰ نقطه تهران وارد مرحله اجرا شده و قرار است محصولات از طریق شبکه‌ای متشکل از تعاونی‌ها و واحدهای صنفی تأییدشده به دست مصرف‌کنندگان برسد.

انتشار گزارش‌هایی درباره صف خرید روغن موتور در برخی مراکز نیز نشان می‌دهد دسترسی به کالا با قیمت مناسب برای مصرف‌کنندگان اهمیت زیادی پیدا کرده است؛ هرچند برای تعیین ابعاد این صف‌ها و میزان استقبال در سطح شهر، به آمار رسمی و اطلاعات میدانی بیشتری نیاز است.

بر اساس اعلام مسئولان صنفی، طرح عرضه مستقیم روغن موتور و لاستیک در مناطق ۲۲گانه تهران اجرا شده و حدود ۳۰۰ مرکز برای عرضه این محصولات در نظر گرفته شده است.

سیدرضا عباس‌آبادی، رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، پیش‌تر درباره سازوکار این طرح توضیح داده بود که روغن موتور از چهار کارخانه اصلی تأمین و از طریق تعاونی‌ها و شبکه توزیع مرتبط در اختیار واحدهای صنفی دارای مجوز قرار می‌گیرد. این واحدها محصولات را با قیمت تعیین‌شده برای هر محصول و با احتساب هزینه متعارف توزیع عرضه می‌کنند.

همچنین حمیدرضا رستگار، عضو هیئت‌رئیسه اتاق اصناف تهران، اعلام کرده است متقاضیان می‌توانند با مراجعه به سامانه معرفی‌شده از سوی اتحادیه صنف لاستیک و روغن، ثبت‌نام کرده و یکی از مراکز تعیین‌شده در تهران را برای دریافت کالا انتخاب کنند.

بنابراین، خرید روغن موتور با نرخ مصوب در این طرح صرفاً به معنای مراجعه به هر فروشگاه و درخواست روغن ارزان‌تر نیست؛ متقاضیان باید از مسیر اعلام‌شده اقدام کنند و شرایط خرید و تحویل کالا را بررسی کنند.

یکی از نکات مهم در طرح عرضه مستقیم روغن موتور، رعایت ضوابط مربوط به مصرف واقعی است. بر اساس توضیحات منتشرشده درباره این طرح، تحویل کالا می‌تواند تابع شرایط فنی خودرو، از جمله میزان پیمایش و زمان موردنیاز برای تعویض روغن باشد.

هدف از تعیین این ضوابط، هدایت کالا به سمت مصرف‌کنندگان واقعی و جلوگیری از خریدهای غیرضروری یا واسطه‌گری عنوان شده است.

با این حال، جزئیات کامل شرایط ثبت‌نام، مدارک موردنیاز، سقف خرید هر متقاضی و فهرست دقیق محصولات قابل عرضه باید از طریق اطلاعیه رسمی اتحادیه و سامانه مربوطه بررسی شود. ازاین‌رو، خریداران بهتر است پیش از مراجعه حضوری، از فعال بودن مرکز موردنظر و موجودی محصول اطمینان حاصل کنند.

افزایش هزینه‌های نگهداری خودرو یکی از مهم‌ترین دلایل توجه مصرف‌کنندگان به طرح‌های عرضه با قیمت مصوب است. زمانی که قیمت یک کالای ضروری در بازار آزاد افزایش پیدا می‌کند، فاصله میان نرخ عرضه مستقیم و قیمت فروش در بازار می‌تواند تقاضا برای خرید از مراکز مشخص‌شده را افزایش دهد.

در گزارش‌های منتشرشده درباره بازار روغن موتور، علاوه بر افزایش قیمت، به مشکلات عرضه و اختلاف نرخ فروش محصولات نیز اشاره شده است. گزارش میدانی منتشرشده در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ از قیمت حدود ۳ میلیون و ۱۹۰ هزار تومانی روغن موتور چهارلیتری بهران رانا، حدود ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی روغن موتور کاسپین و حدود ۵ میلیون تومانی نمونه‌ای از روغن موتور کاسترول حکایت داشت.

این ارقام مربوط به محصولات و مشخصات مشخص‌شده در همان گزارش هستند و نباید به‌عنوان قیمت یکسان همه روغن‌های موتور در نظر گرفته شوند؛ بااین‌حال، تصویری از هزینه بالای خرید برخی محصولات در بازار ارائه می‌کنند.

در چنین فضایی، طبیعی است که مصرف‌کنندگان برای دسترسی به محصولی با قیمت پایین‌تر، مراکز عرضه مستقیم را دنبال کنند. اگر موجودی این مراکز محدود باشد یا مراجعه‌کنندگان در ساعات مشخصی افزایش پیدا کنند، احتمال شکل‌گیری صف نیز وجود دارد.

بااین‌حال، تشکیل صف به‌تنهایی نشان‌دهنده کمبود سراسری روغن موتور نیست. برای ارزیابی وضعیت واقعی بازار باید میزان موجودی مراکز، تعداد خریداران، حجم توزیع و استمرار عرضه بررسی شود.

پاسخ به این سؤال به نوع روغن، برند، حجم بسته‌بندی و قیمت مصوب همان محصول بستگی دارد. روغن موتورهای مختلف از نظر گرانروی، سطح کیفیت و استانداردهای فنی یکسان نیستند؛ بنابراین، مقایسه قیمت تنها زمانی معتبر است که مشخصات دو محصول با یکدیگر مطابقت داشته باشد.

در طرح عرضه مستقیم، مبنای قیمت‌گذاری هر محصول، قیمت تعیین‌شده از سوی کارخانه اعلام شده است و تعاونی‌ها نیز بابت خدمات توزیع سهم محدودی دریافت می‌کنند. بر اساس توضیحات رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، برآورد اولیه این سهم حدود ۳ درصد بوده است.

با وجود این، برای تشخیص میزان صرفه‌جویی واقعی، باید قیمت نهایی همان محصول در مرکز عرضه با قیمت همان برند و مشخصات در بازار آزاد مقایسه شود. نمی‌توان صرفاً با عنوان «روغن موتور دولتی» یا «روغن موتور مصوب» درباره ارزان‌تر بودن تمام محصولات قضاوت کرد.

مصرف‌کنندگان همچنین باید هنگام خرید به اصالت کالا، پلمب بسته‌بندی، مشخصات فنی و تناسب روغن با موتور خودرو توجه کنند. انتخاب روغن نامناسب تنها به دلیل قیمت پایین‌تر می‌تواند هزینه‌های بیشتری در آینده به همراه داشته باشد.

نابسامانی بازار روغن موتور را نمی‌توان تنها به افزایش قیمت در سطح خرده‌فروشی محدود کرد. وضعیت تولید، میزان عرضه، تأمین مواد اولیه، انتظارات تورمی و سازوکار توزیع از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر قیمت نهایی اثر بگذارند.

مدیرکل بازرسی سازمان حمایت در شهریور ۱۴۰۵، کاهش تولید و انتظارات تورمی را از عوامل افزایش قیمت روغن موتور در بازار عنوان کرده و گفته بود این سازمان مجوزی برای افزایش قیمت به تولیدکنندگان نداده است.

از سوی دیگر، در گزارش‌های میدانی اواخر مهرماه، برخی فروشندگان از اختلال در شبکه توزیع و الزام به خرید فیلترهای جانبی در کنار روغن‌های پرفروش گلایه کرده‌اند. در صورت تأیید چنین رویه‌هایی، این سازوکار می‌تواند هزینه تأمین کالا را برای فروشندگان افزایش دهد و زمینه انتقال بخشی از هزینه‌ها به مصرف‌کننده را فراهم کند.

به همین دلیل، عرضه مستقیم روغن موتور می‌تواند بخشی از مشکلات مربوط به دسترسی و واسطه‌گری را کاهش دهد، اما به‌تنهایی جایگزین اصلاح پایدار تولید و توزیع نخواهد بود.

توزیع روغن موتور در ۳۰۰ مرکز تهران، در صورت تأمین مستمر کالا و رعایت قیمت‌های مصوب، می‌تواند دسترسی بخشی از مصرف‌کنندگان به محصولات موردنیاز را بهبود دهد. همچنین، محدود کردن واسطه‌های غیرضروری ممکن است فاصله قیمت میان مبدأ عرضه و مصرف‌کننده نهایی را کاهش دهد.

بااین‌حال، موفقیت این طرح به چند عامل وابسته است: نخست، میزان و استمرار عرضه محصولات؛ دوم، شفاف بودن قیمت نهایی هر کالا؛ سوم، دسترسی آسان مصرف‌کنندگان به اطلاعات مراکز فروش؛ و چهارم، نظارت بر نحوه توزیع و جلوگیری از فروش بالاتر از نرخ تعیین‌شده.

اگر عرضه محدود باشد یا مصرف‌کنندگان نتوانند به‌سادگی از موجودی مراکز مطلع شوند، احتمال افزایش مراجعات هم‌زمان و تشکیل صف وجود دارد. در مقابل، توزیع منظم و اطلاع‌رسانی شفاف می‌تواند از ازدحام بکاهد و دسترسی به کالا را آسان‌تر کند.

در نهایت، صف‌های خرید روغن موتور را باید نشانه‌ای از اهمیت قیمت و دسترسی به این کالای ضروری دانست، نه به‌تنهایی دلیلی برای اثبات کمبود سراسری. آنچه مصرف‌کنندگان انتظار دارند، دسترسی پایدار به روغن موتور استاندارد با قیمت روشن و امکان خرید بدون واسطه‌های غیرضروری است؛ هدفی که تحقق آن به استمرار عرضه و نظارت مؤثر بر تمام حلقه‌های زنجیره تأمین بستگی دارد.