۱۷ خرداد ۱۳۸۸ - ۲۰:۳۱
چه کسی باور می کرد که شیخ صادق خلخالی با آن سابقه جنجالی و پر حرف و حدیث اش در اواخر عمر خود از صدام دفاع کند و بگوید که حاضر به محاکمه وی نخواهد بود؟! خلخالی که شش سال پیش در چنین روزهایی به مناسبت سالگرد انقلاب با روزنامه اعتماد گفتگو می کرد، صراحتاً زبان به تمجید از صدام حسین گشود و او را به دلیل تقابلش با آمریکایی ها مستحق محاکمه و اعدام ندانست. پیرمرد اما در همان روزها بار دیگر به دفاع از احکام اعدامش پرداخت و گفت که از صدها حکم اعدامی که صادر کرده پشیمان نیست و تازه معتقد است که نتوانسته خیلی ها را بکشد.

پیرمرد را در سال های پایانی عمرش چند بار دیدم. او هر بار شکسته تر و فرتوت تر از قبل می شد. پارکینسون امانش را بریده بود و تنهایی سال های پایانی عمرش مشهود بود. نه می توانست با اصولگرایان کنار بیاید و نه می توانست حمایتش از اصلاح طلبان هم جناح و هم حزب خود را علناً نشان دهد. برای همین ترجیح می داد که چندان رسانه ای نشود. هر بار که سخن می گفت ناخودآگاه مجبور به دفاع از اقدامات رادیکال خود در اول انقلاب می شد و همین نکته برای دوستان اصلاح طلبش پاشنه آشیل و نقطه ضعف بزرگی شمرده می شد. حتی زمانی که در پیدا و پنهان از مواضع جنجالی آیت الله مصباح یزدی در سال های نخست حاکمیت اصلاح طلبان انتقاد می کرد، ناخواسته آن انتقادات متوجه خود وی نیز می شد و باز هم سکوت را شایسته تر می دید.

حمایت های بی دریغ وی از آیت الله منتظری نیز سودی به حالش نداشت و شرکت روزانه او در نماز جماعت دفتر آیت الله منتظری کسی را به او خوش بین نکرد. اگرچه اصلاح طلبان همفکر او نتوانستند پس از مرگش او را تنها بگذارند و برای بزرگداشت وی سنگ تمام گذاشتند، اما کسی باور نکرد که خلخالی از سران اصلاح طلبان شده است. نامه های سرگشاده معترضانه او در دوره انزوایش در قم هیچ انعکاس خاصی نمی یافت و این مرد جنجالی دهه نخست انقلاب در تنهایی، انزوا و سکوت از دنیا رفت و خیلی زود هم فراموش شد. حتی نمی توان نشانی از آرامگاه وی یافت. اگر خودت ندانی که او و آیت الله شیخ محمد عبایی خراسانی دیگر روحانی شاخص اصلاح طلب و انقلابی، کنار هم و در یکی از حجره های صحن بزرگ حرم حضرت معصومه در قم آرمیده اند، کسی نمی تواند نشانی او را به تو بدهد! (عکس زیر، همان جایی است که دو روحانی برجسته انقلابی دهه های 50 و 60 و اصلاح طلب دهه های 70 و 80 زیر خاک آرمیده اند. هیچ نام و نشانی بر مقبره های آنها دیده نمی شود)
 
مقبره آیت الله خلخالی

شیخ صادق خلخالی با اینکه منزوی زیست و در خاموشی درگذشت، تأثیرات مهمی در تاریخ معاصر ما گذاشت و به سمبل رادیکالیسم اسلامی بدل شد. او که در جوانی از هواداران نواب صفوی و فدائیان اسلام در حوزه علمیه قم بود، پس از انقلاب نیز خود را رهبر این گروه اعلام کرد و با انتصابش به به عنوان حاکم شرع دادگاه های انقلاب از سوی بنیانگذار جمهوری اسلامی به اوج شهرت رسید. درباره اعدام های جنجالی و پر سر و صدای وی سخن ها گفته شده و تحلیل ها ابراز شده است، اما کمتر کسی متذکر این نکته مهم می شود که خلخالی هر چه بود و هر چه کرد، فرزند صادق انقلاب 57 بود. خود نیز در مقدمه جلد دوم خاطراتش گفت:«به قول فرانتس فانون، انقلاب فرزندان صادق خود را می خورد، چه برسد به من که نامم صادق است»!

خلخالی فرزند زمانه خود بود و متأثر از رویدادهای پیرامونش. او در سال های نخست دهه شصت خواهان برخورد حذفی شدید با آیت الله سید کاظم شریعتمداری بود و حتی در زیر ورقه اعتراض نمایندگان مجلس اول به کودتای صادق قطب زاده، خواهان اعدام آیت الله شریعتمداری شد و نوشت:« اصل کار، خود شریعتمداری است که باید اعدام شود» (نک به: هاشمی رفسنجانی، پس از بحران، خاطرات سال 61، صفحه 78) و هم او در اواخر عمر، همگام با دیگر دوستان اصلاح طلبش با احترام از مرحوم شریعتمداری در جلد دوم خاطراتش یاد کرد و اجازه نامه های خود از آن مرجع تقلید منتقد را منتشر نمود. (صفحات 62 و 64 این کتاب)
 
خلخالی در اواخر عمر

این تنها دگرگونی خلخالی نبود. او که بازرگان را به دلیل دست دادن با زنان پرستار مورد نکوهش قرار می داد و می گفت:« من در بیمارستان مهاباد با چشم خود دیدم که آقای بازرگان با دختران نِرس دست می داد.» (جلد اول خاطرات خلخالی، ص 176) در سال های آخر عمرش هم فتوای خود درباره حرمت مصافحه با زن نامحرم را تعدیل کرد و هم به ثناگویی از مهندس بازرگان پرداخت و در تشییع جنازه وی گریست.

با این حال او خلخالی باقی ماند و هیچ گاه از رادیکالیسم منحصر به فرد خویش دست نشست. دوست داشت که در عین اقتدار و قاطعیت، هنردوست و روشنفکر هم شناخته شود. کتاب هایی درباره هنر نوشت و درباره امور غیر مربوط به صنف خود نیز قلم فرسایی کرد. در دهه هفتاد شمسی به یک روحانی معترض و منتقد بدل شد و نامه های سرگشاده متعددی به سران نظام نوشت. رد صلاحیت وی در انتخابات دوره دوم خبرگان رهبری در سال 69 به دلیل عدم صلاحیت اخلاقی و علمی سبب شد که وی 14 سال پایانی عمر خود را در قامت اپوزیسیون طی کند. وی پس از درگذشت مرحوم آیت الله اراکی از مردم خواست که مقلد آیت الله منتظری شوند و خود نیز تا پایان عمر از مدافعان و همراهان آیت الله منتظری باقی ماند.

خلخالی را می شود از خلال خاطراتش به خوبی شناخت. اگرچه بیشتر خاطراه نویسی ها تبرئه ای است برای گوینده خاطرات و خاطرات خلخالی هم بری از این نقص نیست، اما صداقت ذاتی شیخ صادق خلخالی سبب شده که این کتاب بتواند بیانگر حقیقی شخصیت و عقاید او باشد. با این حال نباید غافل شد که این صداقت ذاتی به معنی تأیید همه ادعاها و تحلیل های خلخالی نیست. برخی از مدعیات وی در این کتاب خالی از قوت به نظر می رسد و نمی توان به آنها تمسک کرد. اتهاماتی که وی به برخی از اشخاص حقیقی و حقوقی وارد کرده است، در زمان انتشار خاطرات در روزنامه سلام هم خبرساز شد و تکذیبیه های متعددی به همراه داشت که به ضمیمه خاطرات وی منتشر شده است.



با این وجود نمی توان خلخالی را متهم به دروغگویی کرد. وی همانند بسیاری دیگر از تحلیلگران، عقیده خود را در خبررسانی هایش دخالت داده و چنین نتایجی را گرفته است. ولی به هرحال به نظر می رسد که برای شناخت ابعاد پیچیده انقلاب اسلامی مطالعه خاطرات خلخالی لازم به نظر می رسد. او از معدود روحانیون وفادار و شیفته امام خمینی بود که تا واپسین لحظه های زندگی اش این خصیصه را حفظ کرد و در سراسر خاطراتش چنین خصلتی موج می زند و سایه عشق او به امام در همه تحلیل هایش حس می شود.

خلخالی مظهر تام و کامل تضاد تاریخی و فکری ما بود. او جمع اضداد و نواقض شمرده می شد و بدون شناخت چند و چون این ویژگی، تحلیل شخصیت وی ممکن نیست. دوستان اصلاح طلبش سعی فراوانی کردند که تناقضات عملی و نظری خلخالی را برای هوادارانشان حل کنند، ولی توفیق چندانی نیافتند و ترجیح دادند که باز هم سکوت کنند. چرا که این شیخ کوتاه قد جسور، سمبل تمام قد ما بخشی از هویت ما ایرانی هاست و داستان ما را به تصویر کشیده است.

حداقل او صداقت این را داشت که پای همه کارهایش بایستد و همواره مسؤولیت آنها را بر عهده بگیرد. او به درستی فرزند صادق یک انقلاب بزرگ بود با همه مختصات و ویژگی هایش. هنوز هم کم نمی شنویم که مردم می گویند مثلاً برای حل فلان معضل، نیاز به یک خلخالی دیگر داریم.

شاید این سخن در زمانه ما از جهاتی چندان بیراه نباشد. ما به خلخالی نیاز داریم، اما نه به جنبه های منفی او. بلکه به قاطعیت، جسارت، صداقت و اصولگرایی او به شدت محتاجیم. نبود یا کمبود چنین ویژگی هایی در جامعه کنونی ماست که نیاز به خلخالی را در ضمیر ناخودآگاه بخشی از مردم ما زنده نگه داشته است.

حجت الاسلام علی اشرف فتحی
پــنــجــره
نظرات
ناشناس
با عرض سلام و ادب . امیدوارم شما هم مثل ایشون یک جانبه گرا نباشید و این خاطره رو ثبت کنین ... بنده از اهالی خوزستان هستم . یا تشکر از نویسنده این مطلب جهت اطلاع شما باید بگم که این آقایی که شما ازش نوشتین. افراد زیادی رو بدون دلیل قطعی و اثبات تهمت وارده به اونها و با تهمت بی جای خیانت و جاسوسی و یا همکاری با دشمن اعدام کرد . خوزستانی های پا به سن گذاشته هنوزم که هنوزه وقتی اسم این شخص رو میشنوند از تمام دل اون رو نبخشیدندو هر بار لعن و نفرین میکنند . پدر مرحوم بنده در یکی از روزهای جنگ تحمیلی که جهت آوردن مقداری از اسباب خانگی ضروری و مورد نیاز خانواده جنگ زده خود به خرمشهر وخانه ی مخروبه اش در این شهر عزیمت کرده بود در راه برگشت توسط بچه های سپاه در حالی که با مجوز و اتومبیل شرکت نفت و با وجود داشتن مدارک شناسایی شخصی و مدارک شرکت نفت دستگیر شد ، به گفته پدر مرحومم بهمراه جمع زیادی از جوونای خوزستانی دیگه او رو به زندان شیراز انتقال میدن و مقداری هم از جوونا رو بعلت کمبود جا در اتوبوس در خوزستان نگه میدارن که ظاهرا بعد از 20 دقیقه از ترک محل، همین شخص خلخالی سر میرسه و با تشکیل دادگاه یکطرفه و ناعادلانه و بدون دادن اجازه دفاع به جوونای که در خوزستان باقی مونده بودند اونها رو اعدام میکنه ... و پدر مرحومم بعد از گذشت شش ماه حبس با تحمل شکنجه ها و فشار روحی شدید در زندان بدون اینکه جرمش ثابت بشه اون رو آزاد کردند و این خاطره از این شخص که خون خیلی از جوونای که بی گناه در دوره ایشون اعدان شدند و به گردن ایشون هست قطره ای بود از دریایی بزرگ جنایات ایشون ....
من
خدا مي داند
ناشناس
شما بکشید اگر به حق بود که هیچ و اگر به حق نبود مقتول می رود به بهشت....!
مهدی
این اقا تاوقتی که می کشت محبوب بود ولی وقتی گوشه نشین شد لقب اصلاح طلب بهش نسبت دادند
ناشناس
ضمن سلام به نظر میرسد آقای خلخالی هم مانند بسیاری انسانهای دیگر نه سفید بود نه سیاه بلکه دارای نقاط ضعف وقوت بوده که هنگام معرفی باید همه جانبه مورد مداقه قرار بگیرد
ناشناس
با عرض سلام
آقای خلخالی حکم اعدام هرمز گرجی بیانی دبیر فیزیک دبیرستانهای کرمانشاه را در تاریخ ۲۸ مرداد ۵۸ صادر کردند و این حکم همان روز به مرحله اجرا در آمد. اتهامی که به ایشان زده شد شرکت در درگیری‌های شهر پاوه بود.
آقای گرجی بیانی هیچ ارتباطی‌ با درگیری‌های کردستان نداشتند و ایشان احتمالا قربانی بدگویی‌های حسودان و بدخواهان شدند. گرجی بیانی انسانی‌ شریف و بی‌ آزار بود که بر اثر شکنجه‌های زندان در زمان شاه بیمار و رنجور بوده و اصلا تمایل و توانایی‌ شرکت در اقدام مسلحانه را نداشتند. خداوند از خون بیگناهان نمی‌‌گذرد.
ناشناس
مگر مي شود خداوند از گناهان اين مرد كه خيليها را بيگناه ولي با حسن نيت كشت بگذرد؟
ناشناس
از كجا مي دانيد كه ايشان افراد بيگناه را كشته باشد.
گذشته از اين مگر نه اينكه حضرت موسي يكي از فرعونيان را كشت و خداوند در قرآن نوشته كه او را ببخشيديم.
ناشناس
خدااز تقصیراتش بگذرد.
ناشناس
اگرامروزنيزروش مقابله ي خلخالي بااعتياد مرسوم شود درجامعه معتاد نخواهيم داشت.
ناشناس
لطفا در مورد طرد شدن ایشان از سوی امام هم بنویسید.
ناشناس
خدا از تقصیراتش نگذرد
ناشناس
طرفدارهاي منتظري از اين بهتر نمي باشندو!
ناشناس
متاسفم که این طرفدار منتظری بوده.منتظری کجا خلخالی کجا؟
ناشناس
در کتاب خاطراتش که نتوانستم از شدت تاسف از اعمال او به پایان برسانمش ِ میگوید فقط حکم هزار اعدام راداده واصلا هم ناراحت نیست .درحالی که بیماری شدید پارکینسون هم او را به خودنیاورد وبه فکر وتوبه نینداخت. واین اوج دوری از حضرت حق است.پس خدا هم از او نگذشته چون مردم از خون بستگانشان تا قیامت نمی گذرند.
ناشناس
با مسلمانی بزرگ شدم و همیشه مسرورم از زیبایی رفتار بزرگان دین . و آموختم که برای کشتن هیچ وقت دیر نیست اما زنده کردن را آیا آدمی توانسته بیاموزد ؟
ناشناس
بنام خدا شما از مسلماني چيزي نمي داني
اگر مسلماني از نظر شما اين است كه كشتن مفسد في الارض اشكال دارد وبايد او را آزاد گذاشت تا در زمين فساد كند ، آن مسلماني به درد جرز لاي در مي خورد وشما از بزرگان دين هيچي نمي داني پس اظهار نظر نكن
ناشناس
دانه فلفل سياه و خال مه رويان سياه !
هر دو جانسوزند اما اين كجا و آن كجا ؟
ناشناس
دلمان را به درد اوردي تازه فراموشش كرده بوديم لطف كنيد در مورد مرحوم زواره اي نيز بيوگرافي كامل يا خاطراتي موثق منتشر نماييد
edalat
آیت الله شیخ محمد عبایی خراسانی در مشهد مقدس, دفن شده است, نه در قم. و اصلا در -----کنار هم و در یکی از حجره های صحن بزرگ حرم حضرت معصومه در قم آرمیده اند، کسی نمی تواند نشانی او را به تو بدهد!----- دفن نشده , اینهم از مظلومیت عبایی .مطلب اشتباه خود را بردارید.
ثبت
ضمن سلام
آیت الله شیخ محمد عبایی خراسانی در مشهد مقدس, دفن شده است, نه در قم. و اصلا در -----کنار هم و در یکی از حجره های صحن بزرگ حرم حضرت معصومه در قم آرمیده اند، کسی نمی تواند نشانی او را به تو بدهد!----- دفن نشده , اینهم از مظلومیت عبایی .مطلب اشتباه خود را بردارید.
س
من شنیده ام که می خواسته آثار باستانی رو خراب کنه آیا حقیقت داره؟
ناشناس
بله پس از خراب کردن مقبره رضا شاه به همراه عده ای جهت تخریب تخت جمشید میروند که مردم مرودشت واستاندار فارس وفرماندار شیراز
در آن زمان جلو این کار را میگیرند.
سيروس
خدا رحمت كند خلخالي را كه در اول انقلاب شر مفسدين را از سر مردم ايران كم كرد.
اين تبليغات مسموم را سازمان سيا و ايادي اون به راه انداختند ومانند همه انقلابيون ديگر آنها را ترور شخصيت كردند مانند بهشتي و....تا مردم را از انقلاب دلسرد كنند
اكر چه متاسفانه تا حدودي هم موفق شدند

اگر امروز هم يك خلخالي مي بود امثال ريگي و خفاش شب و غيره بوجود نمي مدنند
اين كمال نامردي است كه از بزرگ مردي مانند ايشان انتقاد شود
در مورد اين برادر خوزستاني بايد بگويم من هم خوزستاني هستم
در اول جنگ اين خلق عرب بود كه بيشترين كمك را به صدام كرد شما يك طرفه به قاضي رفتي اگر آنهائي كه خلخالي كشته از همكاران خلق عرب بودند چه و يا خود شما طرف دار خلق عربي و حقايق را كامل نمي نويسي چه؟
متاسفانه هنوز هم اين گروه وجود دارن
حضرت علي هم در جنگ نهروان تمام مردان نماز خواني را كه كه پيشانيشان از نماز پينه بسته بود كشت
و خودش هم گفت جز من هيچ كس نمي توانست اين مفسيدن را از سر راه بردارد چون هم مفسد بودنند و هم رنگ و لعاب ديني داشنتد
پس اگر كسي آدم كشت دليل بر جلاد بودن نيست
اگر كسي بيگناهي را كشت جلاد است
و اگر مفسدين را آزاد بگزاريم ظلم به جامعه است

بهاران
برای خودت و نظرت متاسفم
معلوم نیست خودتو گوش دراز فرض کردی یا این مردمو
محرم
احسنت به دیدگاه مثبت شمادرمورد مرد وفادارانقلاب
پاپا
جواب اینگونه آدم هارو همون دیسلایک های بالا میده
کسی که از آدم کش و قاتل حمایت میکنه خودشم چیزی از اون آدم کم نداره
محمد
به نام خدا اگر عمل پسندیده اقای خلخالی در اول انقلاب نبود نظامیان شاه در روزهای اول پیروزی انقلاب به سر ما همان را می اوردند که الان نظامیان مصر بر سر مصریان می اورند
رضا
به کارهای بدش کار ندارم ولی دستش درد نکنه که هویدا و طاغوتی های مفسد را به درک واصل کرد
ناشناس
سلام ودرودبه روان پاک مجاهدشجاع مرحوم اقای خلخالی که هنوزهم که هنوزاست عدهای انجایشان که بایدنسوزدازدست خلخالی میسوزد
بی نام
یکم که منفی بخوری اونوقت حالت جا میاد عمو جان !!!
بینا
خلخالی خدا هزار بار رحمتت کنه که قاطع جسو و مردانه جهت احیای عدل مبارزهکردی
ناشناس
خلخالی باعث تثبیت نظام مقدس جمهوری اسلام شد و این را هرگز نباید فراموش کرد
رضا
خلخالي مرد بود. دست طاغوتيان را از سر ما كوتاه كرد. اگر خطايي هم داشته عمدي نبوده. خدا بيامرزدش
ناشناس
بنام خدا اي كسي كه اين همه دروغ وتهمت به انسان پاكي چون ايه الله خلخالي ميبندي ودر اينترنت پخش مي نمائي ، بدان اولا در گناه تمام كساني كه به او تهمت زنند شريكي . ثانيا روزي به عذاب الهي گرفتار خواهي شد
ناشناس
درود بر خلخالی روحش شاد شاد
ترس
فقط این رو میدونم که با شنیدن اسمش مردم میترسیدن اگه
خوب چرا ترس?!!!!!!!!!!!!
بی نام
احسنت . همینو بگو . از قدیم گفتن تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها . غیر از اینه خوداییش ؟
دفتر خاطرات کوچه
هر کس مسئول اعمال خودش است و قضاوت یکطرفه در این مورد به صلاح هیچکس نیست.
azadazadi
من کسی روندیم که ازایشون به بدی یاد نکنه
رضا
تا یادش در قلب ما هست همچنان زنده است
اكبر
خدا رحمتش كنه
اردبیلی
خداخلخالی رابیامرزد ما وخانواده همیشه بهش اتخارمیکنیم اگرالان خلخالی درجامع بود هیچ مواد فروشی و فساد نبود بدبختیه ما این که ازروی منطق فکرنمیکنم خلخالی هرچی بود مرد وشجاع ونترس بود وتا اخر عمرش به امام وانقلاب وفادار بود روحش شاد ویادش گرامی
ناشناس
خدا رحمت كند در اول انقلاب شر مفسدين را از سر مردم ايران كم كرد و الا امروز مثل افغانستان بودیم
من بنده خدا
اگر از همه پزشکان و روانشناسان جامعه سوال بشه معتاد رو مریض میدونن نه قاتل که حکم اعدام براش صادر کنن ایشون اگر نیت خدمت داشتن کاری میکردن که این جوونا از روی بیکاری به اعتیاد روی نیارند در ضمن نوع مرگ یک فرد نشون میده که عمرشو چطور گذرونده با عزت بمیره یا با ذلت و بیماری جذام
AHMAD
من هم بابنده خدا موافقم خدواند از سر تقصیراش نگذره
ناشناس
عجب. کی مرد؟ چه بی سروصدا.
ناشناس
خدا رحمتش نکنه
ناشناس
ان من المجرمین منتقمون
هر کس جرمی مرتکب شود ما از او انتقام خواهیم گرفت!
کلام الله مجید
ناشناس
ترمز ای بی اس هنوز اختراع نشده بود
مهدی
باسلام،دوستان خلخالی فردی تندروبوده ولی جوحاکم برجامعه خیلی خراب بوده اینجورشخصی لازم بوددران شرایط که مردم ساواکیان که میشناختنداعدام انقلابی میکردندخلخالی دست طاغوتیان راکوتاه کردولی خیلی تندرویهایی ناحقی هم داشت بعضی افرادنقل میکنندکه این فردپرونده رانخوانده حکم صادرمیکرده خداوندببخشندخیلی ازمردم نبخشیده اندخیلی بچه‌هایی یتیم شدندچه زنهاکه بیوه نشدندوفاسدگشتندگناه اینهابرذمه کیست؟هرکدام ازدوستان. متاهل هستندوفرزنددارند.جواب بدهند
ناشناس
خجالت بکشید ،تمامی اعدام هایش در جهت خدمت به شما و همفکرانتون بود و حالا خلخانی شده ،اصلاح طلب ،،
اون زمانی که اول انقلاب برایش به به و چه چه می کردید ،یادتون رفته ،،
واقعا که ،،،،
ارسال نظر
نمای روز
آخرین اخبار