.svg)
ماجرای دولتی شدن بانکهای خصوصی در خرداد ۱۳۵۸
پارسینه: "به این ترتیب کلیه بانکها در اختیار دولت و متعلق به ملت بوده سپردهها و پساندازها تضمین میشود."
به گزارش پارسینه ، انقلابیون ایرانی در بهار سال ۱۳۵۸ هنوز سرگرم پاکسازی سیاسی بودند و روزنامههای ایران نیز هر روز خبر میدادند که گروهی از سران رژیم گذشته دستگیر یا اعدام شدهاند.
در حالی که فضای سیاسی بر همه امور غلبه داشت، آرامآرام اما اندیشه اقتصادی انقلابیون خود را نشان میداد. در اردیبهشتماه ۱۳۵۸ بود که امیرعباس انتظام، سخنگوی دولت خبر داد که بانکهای کشور بهزودی ملی خواهند شد. روز شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۵۸ روزنامه اطلاعات تیتر یک خود را با عنوان «۲۴ بانک خصوصی و مختلط ملی شد» به این موضوع اختصاص داد.
در صفحه ۲ این روزنامه آمده بود: شورای انقلاب اسلامی تمام بانکهای کشور را ملی اعلام کرد و در پی آن مدیریت بانکهای خصوصی در اختیار دولت قرار گرفت. دکتر مولوی، رییس بانک مرکزی ایران در آن روزها، این اقدام را ضرورت اجتنابناپذیر خواند.
متن قانون ملی شدن بانکها که به تصویب دولت موقت جمهوری اسلامی و به تایید شورای انقلاب رسید بدین شرح است:
ماده ۱- برای حفظ حقوق و سرمایههای ملی و به کار انداختن چرخهای تولید کشور و تضمین سپردهها و پساندازهای مردم در بانکها ضمن قبول اصل مالکیت مشروع مشروط و با توجه به:
- نحوه تحصیل درآمد بانکها و انتقال غیر مشروع سرمایهها به خارج.
- نقش اساسی بانکها در اقتصاد کشور و ارتباط طبیعی اقتصاد کشور با موسسات بانکی.
- مدیون بودن بانکها به دولت و احتیاج آنها به سرپرستی دولت.
- لزوم هماهنگی فعالیت بانکها با سایر سازمانهای کشور.
- لزوم سوق دادن فعالیت در جهت اداری و انتفاعی اسلامی.
از تاریخ تصویب این قانون کلیه بانکها ملی اعلام میگردد و دولت مکلف است بلافاصله نسبت به تعیین مدیران بانکها اقدام نماید.
ماده ۲- از این تاریخ تنها امضای مدیرانی که از طرف دولت برای بانکها معین میگردند دارای اعتبار قانونی میباشد.
پیام مهندس بازرگان درباره ملی شدن بانکها
در پی اعلام ملی شدن بانکهای ایران، مهندس مهدی بازرگان، نخستوزیر دولت موقت پیامی خطاب به ملت ایران صادر کرد. متن این پیام بدین شرح است:
«بسم الله الرحمن الرحیم
هموطنان عزیز از آنجایی که بانکهای خصوصی وضع نامساعد زیانباری پیدا کرده بودند، دولت لازم دانست برای حفظ حقوق و سرمایههای ملی و به منظور تضمین پساندازهای مردم و جلوگیری از اتلاف سپردهها مدیریت کلیه بانکهای خصوصی را به عهده بگیرد. بدین وسیله به اطلاع عموم میرسانم که با تصویب شورای انقلاب اسلامی کلیه بانکهای کشور از تاریخ ۱۷ خرداد ماه ۱۳۵۸ ملی اعلام گردید. به این ترتیب کلیه بانکها در اختیار دولت و متعلق به ملت بوده سپردهها و پساندازها تضمین میشود. دولت موقت جمهوری اسلامی انتظار دارد بدهکاران بانکها در ایفای تعهدات خود تسریع کنند و کارکنان بانکها در حکم اجرای قانون همکاری لازم را بنمایند.
نظر به اینکه بر طبق ماده ۲ قانون ملی شدن بانکها تنها امضاء مدیرانی که از طرف دولت معین میگردند دارای اعتبار قانونی خواهد بود روزهای شنبه ۱۹ و یکشنبه ۲۰ خرداد ماه جاری کلیه بانکها تعطیل میشوند و از روز دوشنبه ۲۱ خرداد فعالیت عادی خود را انشاءالله بعونالله تعالی و به همت و همکاری مردم از سر میگیرند. امیدوارم به یمن روز با سعادت میلاد مظهر عدل و رحمت علی علیهالسلام این عمل دولت موقت موجب بسط عدالت و برکت بشود.»
انعکاس در رسانههای داخلی و خارجی
اعلام تصمیم دولت بازرگان درباره ملی کردن بانکها با واکنشهای سریع و دامنهداری در محافل داخلی و بینالمللی روبرو شد و بسیاری از کارشناسان و خبرگزاریهای دنیا این اقدام دولت را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. از آن جمله مفسر خبرگزاری فرانسه بود که با خوشبینی بسیار درباره تصمیم دولت در مورد بانکها اظهارنظر کرد و نوشت که این اقدام، اعتبار بانکی و اقتصادی ایران را در محافل بینالمللی بالا برد.
همزمان خبرگزاری یونایتدپرس آمریکا نوشت که «بانکهای خارجی در تهران از اقدام ملی کردن بانکها تکان خوردند»، خبرگزاری تاس شوروی از اظهارنظر در این باره خودداری کرد اما رادیو لندن ملی شدن بانکها را به عنوان اقدامی که در نهایت به سود طبقه متوسط مردم ایران خواهد بود، ارزیابی کرد.
«ملی شدن بانکها در جمهوری اسلامی ایران» از خبرهای صفحه اول نیمه دوم خردادماه سال ۱۳۵۸ (ژوئن ۱۹۷۹) تهران بود. کپی این اخبار از پنج شماره روزنامه اطلاعات و قراردادن این مطالب در کنار هم بهتر از هر نوشته، این اقدام چشمگیر و تاریخی را منعکس میکند و مورخان به استناد این اخبار میتوانند هر وقت که بخواهند قضیه را دنبال کنند و تاریخچه این تحول و تغییرات بعدی با ریشه یابیها را بنویسند. این بانکها طبق مصوبه شورای انقلاب ملی شدند و اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی درباره ملی بودن بانک و بیمه و... در این کشوراست. این مجموعه در زیر آمده است:
روزنامه اطلاعات در شماره ۱۹ خرداد ۱۳۵۸ خود (صفحه اول) خبر از ملی شدن ۲۴ بانک غیر دولتی و مختلط میدهد و لگو آنهارا با علامت «ضربدر» انحلال بر تیتر صفحه اول اضافه کرده است. این روزنامه در همین شماره خود در صفحه پنجم (صفحه نظرها و اندیشهها) تیتری شش ستونی دارد که «جامعه توحیدی، بدون ملی کردن بانکها و کارخانهها تحقق نخواهد یافت». در بالای صفحه اول شماره ۲۰ خرداد روزنامه اطلاعات این تیتر به چشم میخورد: پشتیبانی وسیع احزاب و سازمانها از ملی شدن بانکها. در صفحه ۴ همین شماره مقالهای از «مهدی بهشتیپور» اقتصادی نویس قدیمی و مجری ساخت کوی نویسندگان برای ۱۲۲ نویسنده در شهرآرا با عکس او چاپ شده است با این تیتر: بانکهای خصوصی پوششی برای غارتگری سرمایه داران و صرّافان بین المللی. روزنامه اطلاعات در صفحه اول شماره ۲۱ خرداد سال ۱۳۵۸ خود خبر از باز شدن بانکهای ملی شده داده و تیتر زده است: به دنبال چهار روز تعطیل، بانکهای ملی شده کار خودرا از سرگرفتند.
یک اظهار نظر از محمدرضا خاوری پیرامون ملی شدن بانکها
محمودرضا خاوری مدیرعامل بانک ملی ایران در تیرماه ۱۳۸۸ در مراسم افتتاح خودرو بانک ملی گفت: ملی شدن بانکها موجب ایجاد تضمین برای حمایت از سپردههای مردم شد.
محمودرضا خاوری با اشاره به اینکه پس از ملی شدن بانکها شاهد سرازیر شدن پولهای مردم به سمت بانکها بودیم، اظهار داشت: افزایش سپردههای مردم در بانکها پس از انقلاب نشان اعتماد و اعتقاد مردم به نظام و انقلاب بود.
منابع:
۱. روزنامه دنیای اقتصاد
۲. تاریخ ایرانی
۳. Iranian History / نوشیروان کیهانیزاده
۴. خبرگزاری ایلنا
اینکار یعنی نفی سرمایه گذاری و شروع دخالت دولت در اقتصاد و نتیجه اقتصاد بیمار امروز که سالها از سال 58 عقب تر است
در آن شرایط, دولت مرحوم مهندس بازرگان به منظور کنترل امور و در جهت منافع مردم,بهترین کار را انجام داد. تاسیس بانکهای خصوصی در جمهوری اسلامی, سالها پس از آن زمان و در شرایطی متفاوت انجام گرفت.
جالب است بدانید که ملی شدن شبکه بانکداری ایران در سال 1358 توسط دولت موقت مهندس بازرگان انجام گرفت که این همه می گوییم و می گویند "لیبرال" بوده اند...