گشت ارشاد، کمرنگ می‌شود؟

سردار "احمدرضارادان" درباره برخی اظهارات مطرح شده پیرامون تعطیلی طرح امنیت اخلاقی که در میان شهروندان به گشت ارشاد موسوم شده، در روزهای منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری، گفت: ممکن است در زمانی ماموریت‌های ما به گونه‌ای باشد که برای انجام آن، ماموریت دیگری را تعطیل کنیم.وی با بیان اینکه طرح امنیت اخلاقی حتما ادامه خواهد داشت، افزود: اما گاهی ماموریتی پیش می‌آید که آن ماموریت نسبت به ماموریت دیگر ناجا پررنگ‌تر است، بنابراین طبیعی است که باید به این ماموریت بیشتر پرداخته شود.

اما کمرنگ شدن گشت‌های ارشاد در ایام انتخابات این موضوع را مطرح می‌کند که آیا کمرنگ و پررنگ شدن گشت‌های ارشاد تاثیری در رفتار‌های اجتماعی مردم داشته و اساسا آیا این طرح توانسته بار فرهنگی مناسب را در جامعه بگذارد و خلأ‌های فرهنگی جامعه را بر طرف کند؟

بسیاری ازکارشناسان بر این عقیده اند که گشت‌های ارشاد پلیس، آن‌گونه که باید در اصلاح وضع عفاف و حجاب تاثیر نداشته چرا که به طور کلی، اصلاح مقولاتی چون بدحجابی با برخوردهای پلیس محور میسر نخواهد شد.

ارشاد کافی است؟

این موضوع که در ایامی از سال، شدت طرح‌هایی چون گشت ارشاد زیاد شده، در ایامی کم می‌شود و به طور کل، وحدت رویه ای در اجرای چنین طرح هایی دیده نمی شود، از جمله مقولات مورد بحث در میان تحلیلگران اجتماعی است که به نوعی در کم اثر شدن اجرای چنین طرح هایی اثر گذار بوده است.

کارشناسان اجتماعی معتقدند کسانی که نسبت به امر حجاب بی توجه هستند را می‌توان در سه دسته کلی تقسیم کرد؛ نخست دیندارانی که نسبت به انجام این واجب الهی بی‌توجه هستند و گاه دیده می‌شود حتی با داشتن چادر هم حجاب شرعی را رعایت نمی کنند. دوم کسانی که نسبت به امر دیانت بی توجه هستند و اعتقادی ندارند و این بی‌حجابی آنها هم از همین امر نتیجه شده است.

سوم هم کسانی که بصورت سازمان یافته و از روی عناد با پوشش‌های نامناسب و خلاف شئونات اسلامی در جامعه ظاهر می‌شوند. اخباری که این روزها مبنی بر کشف حجاب عده ای در خیابان‌های تهران به گوش می‌رسد، گروه سوم را شامل می‌شود. مهم‌ترین کارکرد گشت ارشاد هم برخورد با همین گروه است. گشت ارشاد در برخورد با گروه‌های اول و دوم در کمال احترام و حفظ شخصیت مخاطب باید تذکری دوستانه بدهد برای حفظ حجاب. و برای اثرگذاری ماندگار در گروه‌های دوم و سوم راهی دیگر می‌باید!

در این حال، برخوردهای پلیس با بدحجابان در بسیاری موارد، برخوردهایی است كه بیش از آنکه بار فرهنگی همراه داشته باشد، نوعی لج بازی را میان گروه‌های مردم همراه می‌دارد.

برخوردهای ضربتی، چاره کار نیست

اینکه در برخورد با ناهنجاری‌های اجتماعی باید بررسی و مطالعات اجتماعی و جامعه شناختی صورت گیرد، از جمله مواردی است که بسیاری کارشناسان و مسئولان فرهنگی آن را ضروری می‌دانند.

"مرتضی طلایی" رئيس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران در این باره می‌گوید: درخصوص وضعیت حجاب و عفاف در جامعه و كمیت و كیفیت آن باید به آمارها، گزارش‌ها و تحقیقات میدانی دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشی اشاره كرد و متغیر‌های اساسی هر كدام از مولفه‌های مذكور را به درستی سنجید. یعنی یك تعریف با معیارهای مناسب از هردو مقوله حجاب و عفاف ارائه داد كه به عقیده من كار دشواری است.ولی اگر بخواهیم به‌عنوان یك پدیده كیفی و نسبی برآوردی داشته باشیم، در برخی از مناطق در خصوص مقوله حجاب، خطوط قرمز در حال شكسته شدن است، خصوصا مكان‌هایی كه تركیب جمعیتی آن دست خورده و محلات بر مبنای هویت سنتی شكل نگرفته است و عمدتا خانواده‌های آن جوان هستند.

وی تاکید می‌کند: البته باید دقت داشته باشیم كه مقوله عفاف در جامعه ما به اندازه حجاب دچار آسیب نشده است و نباید هردو را یكی انگاشت و دچار كج فهمی از مفاهیم شد.با این همه نباید به ظاهر قضایا توجه كرد زیرا نگاه ظاهری به این مقولات حساس یك اشتباه استراتژیك در حوزه مسائل اجتماعی است پس بهتر است سنجش برآورد كمیت و كیفیت این مقولات را به‌دست حوزه‌های پژوهشی بسپاریم و از بیان نظرات غیركارشناسانه بپرهیزیم.

به‌ نظر من نگاه به مقوله اجتماعی فرهنگ و حجاب از چند زاویه امكان دارد. اگر به آن به عنوان یك بحث امنیتی نگاه كنیم و درصدد ارائه راهكارهای ضربتی و دستوری باشیم، شاید در كوتاه مدت این پاسخگو باشد ولی در بلندمدت بازخوردهای منفی‌ای بر حوزه‌های متصل اجتماعی برجای خواهد گذاشت. لذا نوع نگاه به این مقوله حساس، باید اجتماعی باشد.

درست است كه در بحث فرآیند امنیت اجتماعی، پدیده‌هایی همچون بی‌حجابی زاینده بی‌عفتی و بی‌اخلاقی هستند ولی خودشان زاییده علت و معلول‌های گسترده‌ای نیز هستند كه به هیچ عنوان در نگاه اول در ظاهر مقولاتی امنیتی به حساب نمی‌آیند.

عوامل اجتماعی موثر در بدحجابی

رئيس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران تاکید می‌کند: براساس پژوهش‌های سازمان ملی جوانان نیز این عامل مهم‌ترین دغدغه زندگی جوانان را تشكیل می‌دهد. اینكه این امر چگونه خود را در جامعه و نوعا در مقوله حجاب و عفاف نشان می‌دهد مبحث مهمی است كه كمتر در سطح نخبگان سیاسی به آن پرداخته شده است.همچنین نبود فرصت‌های شغلی مناسب و درآمد پایدار، اغلب جوانان را از تشكیل خانواده بازداشته و آنها را ناخواسته از داشتن مسئولیت‌های اجتماعی بازمی دارد.

در این صورت جوانان با روی آوردن به مشاغل كاذب یا كم درآمد علاوه بر اینكه در خانواده پیشین خود نگه داشته می‌شوند و به دلیل نداشتن مسئولیت یك خانواده خود را از مسئولیت‌های اجتماعی تعیین شده به واسطه بعضی پارامترها مثل همسر، فرزند و نیز مسئولیت مسكن و هزینه روزمره زندگی مبرا می‌بیند و به سمت گریز از هنجارهای اجتماعی حركت می‌كنند.

طلایی ادامه می‌دهد: این مسئله در پسران جوان در قالب خشونت‌های اجتماعی همچون زد و خوردهای خیابانی و در دختران در شكل آرایش‌های تند و بدحجابی‌های زننده نمود پیدا می‌كند كه البته در این میان یك ارتباط هم‌پیوندی نیز بین این دو خشونت وجود دارد كه نهایتا به بی‌عفتی نیز می‌تواند ختم شود اما این نكته نباید فراموش شود كه این موضوع نیاز به تحقیق میدانی دارد.

البته این كار می‌تواند یك نوع برون افكنی توسط این جوانان به حساب بیاید كه همسو با تحریك و تقویت آن، روندهای جهانی و جنگ رسانه‌ای كشورهای غربی قراردارد.از سوی دیگر عملكرد ضعیف نظام آموزشی كشور نیز می‌تواند به عنوان یك عامل تاثیرگذار در این خصوص عنوان شود. چرا كه نظام آموزشی نتوانسته است افرادی متكی به نفس و متكی بر ارزش‌های اسلامی تربیت كند كه محصول آن هر روزه در عرصه‌های ناهنجاری‌های اجتماعی مشاهده می‌شود.

به گفته وی، همچنین این نظام آموزشی قادر نبوده به جوانان آموزش شهروندی ارائه دهد كه بتواند به این وسیله آنها را به دور از چالش‌های دوران بلوغ (جسمی و جنسی) به بلوغ اجتماعی، روانی و شخصیتی برساند و عمدتا به ‌واسطه روابط منفی بین جنس‌ها این دوره یك فرآیند طولانی‌مدت یعنی از 14 تا 30 سال را به خود اختصاص داده است كه عمده رفتارهایی كه در این میان شكل گرفته است خارج از چارچوب‌های مدنی و اجتماعی بوده و نوعا به ضدهنجارهای اجتماعی و دینی دامن زده است كه مقوله بدحجابی یا بی‌حجابی و رفتارهای منافی عفت یكی از آنهاست.طلایی خاطرنشان می‌کند: فلسفه عملكرد گشت‌های ارشاد بیشتر جلوگیری از گسترش نابهنجاری‌های فرهنگی و ارزشی در جامعه و در حوزه حفاظت و پاسداشت امنیت اجتماعی است. لذا عملا نتیجه‌ای كه برخی می‌پندارند این نیرو بدان موظف است، به دست نمی‌آید.

بر اساس قانون، بی‌حجابی و بی‌عفتی مصداق جرم آشكار است و چون مجری قانون در این ارتباط نیروی انتظامی است، لذا قانونا برخورد صورت می‌گیرد و جای هیچ گونه بحثی هم وجود ندارد؛ مگر در كیفیت عمل نیروی انتظامی، كه پیشنهاد بنده برحسب تجربه گذشته، بهره‌برداری از ابزارهای فرهنگی و نیروهای كاركشته و متخصص و آموزش دیده است.

منبع:قانون