کد خبر: ۵۶۰۵۴
تاریخ انتشار:۲۷ دی ۱۳۹۰ - ۱۷:۳۸
از تشکیل جنین تا تولد نوزاد
به روایت قرآن کریم و تصاویر شگفت‌انگیز
به گزارش پارسینه، اولین یافته‌های جنین‌شناسی که درباره جنین مرغ می‌باشد در سال‌های ۴۶۰ - ۳۷۷ پیش از میلاد در کتاب‌های بقراط آمده است. جالینوس نیز در کتابی تحت عنوان «چگونگی شکل گیری جنین» درباره جفت و پرده‌های اطراف جنین توضیحاتی نوشته است اما با این حال به نظر می‌رسد که تا قرن ۱۵، هیچ اطلاعاتی در مورد چگونگی روند رشد و تکامل مرحله‌ای جنین مرغ را توضیح داده اما تا قرن هفتم بعد از میلاد هیچ توضیحی در مورد مراحل رشد و تکامل جنین انسان نوشته نشده است.

نخستین تصویر از جنین داخل رحم نیز توسط لئوناردو داوینچی کشیده شده است.

در سال ۱۶۷۳ لیوونهوک با استفاده از میکروسکوپ ساده تواتست در مورد مراحل اولیه رشد جنین مرغ توضیحات دقیق‌تری بدهد اما تا سال ۱۹۴۱ در مورد تکامل جنین انسان توضیحی داده نشد.

آیات زیر، بخش‌هایی از کلام خداوند در قرآن کریم پیرامون مراحل آفرینش و رشد جنین و تولد انسان است:


● لقاح یا عمل باوری


آنگاه حقیقت‌ نژاد بشر را از آب بی‌قدر (نقطه بی‌حس) مقرر گردانید (سجده ۸)

آیا انسان ندید او را از نطفه خلق کردیم.. (یس ۷۷)

خداست آنکه می‌نگارد صورت شما را در رحم مادران هرگونه اراده کند (آل عمران ۶ کهف ۳۷)

خدا شما (نوع بشر را) نخست از خاک بیافرید و سپس از نطفه خلق کرد (صبح ۵)

و بعد از آن شما را جفت قرار داد... (فاطر ۱۱)

او است خدائی که شما را از خاک بیافرید و سپس از قطره آب نطفه و آنگاه از خون بسته (غافر ۶۷).

ما او را از آب نطفه مختلط (بی‌حس و شعور) خلق کردیم و دارای قوای چشم و گوش (و مشاعر و عقل و هوش) گرداندیم (انسان ۲)

خدا او را از آب نطفه بی‌قدر به این صورت خلق کرد... (عبس ۱۹)

انسان مغرور از بدو خلقت خود بنگرد که از چه آفریده شده (انفطار ۸ و ۷)

از آب نطفه جهنده‌ای خلق شده که ازمیان صلب پدر و سینه مادر بیرون آمده (طارق ۵ تا ۷)

عمل لقاح یک سری اتفاقات پشت سر هم می‌باشد که با برخورد اسپرم و تخمک آغاز می‌شود. عمل لقاح معمولاً در یک سوم خارجی لوله‌های رحمی اتفاق می‌افتد. در مرحله بعد تخم لقاح یافته به شکل متوالی تقسیم می‌شود. جنسیت رویان به نوع اسپرمی دارد که تخمک را بارور می‌کند. (از نظر ژنتیکی اسپرم به دو دسته x و y تقسیم می‌شود).

پس آنگاه از او دو صنف نر و ماده پدید آورد (قیمت ۳۹)

این یکی از بزرگ‌ترین جملات علمی قرآن است.

و او خلق را برای انس با هم نر و ماده آفرید. از نطفه‌ای که از مردان به رحم زنان می‌ریزد (نجم ۴۶ ۴۵)

و خداست تنها مالک زمین و آسمان‌ها، هر چه بخواهد می‌آفریند و به هر که بخواهد فرزند اناث و به هر که بخواهد فرزند ذکور عطا می‌کند. یا در یک رحم دو فرزند پسر و دختر قرار می‌دهد و هر که را خواهد عقیم گرداند (شوری ۵۰ و ۴۹)


● لانه گزینی

آیا ما شما آدمیان را از آب نطفه بی‌قدر بدین زیبائی نیافریدیم؟ و آن نطفه را (از صلب پدر) به قرارگاه رحم منتقل ساختیم. تا مدتی معین و ما تقدیر مدت رحم (و تعیین سرنوشت او) کردیم و... (مرسلات ۲۰ تا ۲۳).

تقسیمات متوالی تخم لقاح یافته منجر به تشکیل یک مجموعه سلولی دایره‌ای شکل به نام «بلاستوسیت» می‌شود. که این مجموعه دایره‌ای شکل یا بلاستوسیت قطری حدود ۱/۰ میلی متر دارد. بلاستوسیت توسط مژک‌های موجود در لوله‌های رحمی به آهستگی به طرف جلو رانده شده و بعد از ۴ تا ۵ روز به درون رحم می‌رسند.

تقریباً دو روز بعد این مجموعه سلولی به دیواره رحم چسبیده و در آن‌ها لانه گزینی می‌کنند. مناسب‌ترین محل لانه گزینی در یک سوم فوقانی دیواره خلفی رحم می‌باشد.

ابن حجر در کتاب خود به این مطلب اشاره می‌کند که مایع منی (که حاوی اسپرم می‌باشد) قادر است به مدت ۶ روز قبل از لقاح یا تخمک در رحم زنده بماند.

همچنین او از قول ابن‌القائم (قرن ۱۳) نقل می‌کند: «بعد از ورود مایع منی به داخل رحم، این مایع به شکل دایره دایره درآمده و قادر است تا ۶ روز زنده بماند».

سپس ما نطفه را در محلی برای آرامش قرار دادیم (المؤمنون ۱۳)

کلمه «نطفه» که در این آیه آمده توسط مور (Mooreh یکی از دانشمندان مفسّر می‌باشد) به تخم یا «زایگوت» تعبیر شده است که البته صحت این تفسیر با توجه به سایر آیات که اشاره به آفرینش انسان از آب مختلط دارد، تقویت می‌شود.

آیا ما شما را از آب مختلط نیافریدیم (مرسلات ۲۰).

منظور از آب مختلط‌‌ همان ترکیب واحدی است که از لقاح اسپرم و تخمک به وجود می‌آید. تخم تقسیم شده و مجموعه سلولی دایره‌ای شکل یا بلاستوسیت تشکیل می‌شود و بلاستوسیت در دیواره رحم لانه گزینی می‌کند (محل استراحت).

«ما انسان را از خون بسته شده آفریدیم». (علق ۲)

مور می‌گوید بلاستوسیت در این مرحله شبیه به خون لخته شده می‌باشد که یا در دیواره رحم لانه گزینی می‌کند و یا به شکل خودبخودی سقط می‌شود.

● رویان سه لایه‌ای

«شما نوع بشر را از یک تن آفرید پس از آن جفت او قرار داد... و شما را در باطن رحم مادران در سه تاریکی (مشیمیه، رحم، بطن) با تحولات گوناگون بدین خلقت زیبا بیافرید»(زمر ۶).

همان‌طور که قبلاً ذکر کردیم تا سال ۱۹۴۱ مراحل تکامل جنین انسان توضیح داده نشده بود اما مفسران قرآن کریم وجود سه لایه که شامل دیواره قدامی شکم، دیوره رحم و کیسه چنین می‌باشد را توضیح داده‌اند.

«انبار» مشاهده جالبی انجام داده و ذکر می‌کند که هرکدام از این لایه‌ها تقویت شده و لایه‌های متوالی را می‌سازند. لایه خارجی در ساخت لایه عضلات خارجی شکم نقش دارد که به دنبال آن عضلات مایل داخلی و عضلات عرضی قرار دارد.

دیواره رحم نیز از سه لایه تشکیل شده که شامل غشاء بیرونی رحم (اپی متر)، لایه عضلانی میانی (میومتر) و لایه داخلی رحم (اندومتر) می‌باشد. پرده هائی که رویان را دربرمی گیرند شامل کیسه جنین (آمنیون)، مشیمه (کورئید) و لایه داخلی رحم در زمان حاملگی می‌باشد.

لایه داخلی رحم در زمان حاملگی دچار تغییراتی می‌شود و در تشکیل جفت نیز شرکت نمی‌کنند. این غشا در زمان زایمان از لایه زیرین خود جدا می‌شود و به همین علت به آن دسیدوا به معنی موقت و غیرهمیشگی می‌گویند. این لایه قسمتی از آن مواردی می‌باشد که در زمان قاعدگی یا زایمان از دیواره رحم جدا شده و دفع می‌گردد.

● دوران رویانی

آنگاه نطفه را علقه و علقه را گوشت پاره و باز آن گوشت را استخوان و سپس بر استخوان‌ها گوشت پوشاندیم و پس از آن خلقتی دیگر انشاء نمودیم؛ آفرین بر قدرت کامل بهترین آفریننده، (مؤمنون ۱۴).

کلمه علق در قرآن به دو معنا آمده است. یکی به معنای چیزی که به چیز دیگر چسبیده و بین آن‌ها پیوستگی ایجاد شود که ممکن است اشاره‌ای به روند چسبیدن مجموعه سلولی بلاستوسیت به دیواره رحم و ایجاد پیوستگی بین آن‌ها بعد از لانه گزینی باشد و چقدر زیبا این روند شگفت آور در ۱۴ قرن قبل در قرآن به آشکارا بیان شده است.

در جائی دیگر «علق» به معنای خون بسته شده یا زالو آمده است. رویان انسان به دیواره داخلی رحم چسبیده و از مواد غذائی موجود در خون مادر به عنوان منبع تغذیه برای رشد و تکامل استفاده می‌کند و این شبیه چسبیدن زالو به پوست و تغذیه از این طریق می‌باشد.

هر چند قرآن کریم به ذکر این مطلب پرداخته اما قبل از دسترسی به تجهیزات پیشرفته مانند میکروسکوپ، پزشکان قادر به اثبات آن نبودند.

سپس ما علقه را تبدیل به گوشت پاره (مضغه) کردیم... (مؤمنون ۱۴)

کلمه مضغه در زبان عربی به معنای جویده شده و پاره پاره شده می‌باشد.

در قرآن در جائی از رویان انسان با کلمه مضغه یاد می‌کند که علت آن این می‌باشد که در ۴ هفتگی از ابتدا تا انتهاء رویان انسان جوانه‌هایی دیده می‌شود که محل رویش آن‌ها شبیه به جای دندان می‌باشد. این جوانه‌ها پایه اصلی تشکیل اسکلت مرکزی بدن و عضلات می‌باشند.

آن گوشت پاره را به استخوان تبدیل کردیم و به استخوان‌ها گوشت پوشاندیم... (مؤمنون ۱۴)

در قرآن کریم شکل‌گیری استخوان‌ها هم در محور مرکزی و ستون فقرات و هم اندام‌ها زود‌تر از تشکیل عضلات بیان شده است که این به شکل شگفت‌آوری با روند تکاملی جنین‌شناسی مطابقت دارد.

ابتدا استخوان‌ها به شکل غضروفی تشکیل می‌شوند و سپس عضلات از لایه سلولی میانی در قسمت حاشیه‌ای (مزودرم سوماتیک) در اطراف آن تکامل می‌یابند.

.. ما نخست شما را از خاک آفریدیم، آنگاه از آب نطفه، آنگاه از خون بسته، آنگاه از پاره گوشت و تمام و ناتمام. تا در این تحولات و انتقالات قدرت خود را بر شما آشکار کنیم... (حج ۵)

این آیه به بافت‌های تمایزیافته و تمایزنیافته رویان اشاره دارد. در رویال بعضی بافت‌ها مانند بافت همبندی اطراف آن تمایز نیافته‌اند. در مرحله بعد و در روند تکاملی رویان، این بافت تمایزنیافته به عضله و رباط‌ها تمایزیافته و به استخوان متصل می‌شود. آیه ۱۴ سوره مؤمنون اینگونه ادامه می‌یابد که:

«پس از آن خلقتی دیگر انشاء نمودیم».

یکی از مباحث نظریه تکامل تدریجی به شباهت بین جنین انسان و حیوانات اشاره دارد و بر این مبنا نتیجه گیری می‌کند که انسان از تکامل حیوانات پست‌تر به وجود آمده است.

در حالی که در قرآن کریم، شکل گیری استخوان‌ها و عضلات که در پایان ۸ هفتگی می‌باشد را نشأت گرفته از آفرینش دیگری می‌داند. در این زمان رویان تمام مشخصات انسان را دارد و می‌توان تمام اران‌ها و قسمت‌های اصلی بدن او را تشخیص داد و در این مرحله او را «جنین» (Fetus) می‌نامند. شاید منظور از آفرینش دیگر این تبدیل باشد.

«پس از آن نطفه بی‌جان را نیکو بیاراست و از روح خود قسمتی در آن بدمید و شما را دارا چشم و گوش و قلب با حس و هوش گردانید.» (سجده ۹)

در این آیه اشاره شده که قوه و توانائی شنیدن، دیدن و احساس کردن به این ترتیب در نزد ما به امانت گذاشته شده است.

جنین‌شناسان معتقدند بهترین روند تکاملی حس‌های اختصاصی به این ترتیب است. مور می‌گوید تشکیل قسمت‌های اصلی گوش قبل از تشکیل قسمت‌های اصلی گوش قبل از تشکیل ساختمان چشم‌ها می‌باشد و مغز که محل درک احساسات شنیداری و دیداری می‌باشد. بعد از آن تشکیل می‌شود.

● پایان دوران حاملگی

آن خدائی که تو را از عدم به وجود آورد و به صورتی تمام و کامل بیاراست و به اعتدال برگزید و حال آنکه به هر صورتی که می‌خواست، می‌توانست خلق کند. (انفطار ۷ و ۸)

خداست آنکه زمین را آرامگاه شما قرار داد و آسمان را برافراشت و شما را به نیکو‌ترین صورت‌ها بیافرید (غافر ۶۴).

خداوند در این آیه‌ها بیان می‌کند که خواست اوست که جنین‌ها را تا پایان حاملگی در رحم حفظ می‌کند.

امروزه به خوبی می‌دانیم که تعداد زیادی از رویان‌ها به دلیل اختلالات ژنتیکی در‌‌ همان ماه‌های اول خودبه خود سقط شده و فقط ۳۰ درصد از تخم‌های لقاح یافته که تبیدل به جنین شده‌اند در پایان دوران حاملگی زنده به دنیا می‌آیند.

خداوند در سوره شوری در آیات ۴۹ ۵۰ می‌فرماید او است که جنین (دختر یا پسر بودن) و مشخصات ژنتیکی و ظاهری از قبیل (قد، رنگ پوست، شکل، اندازه، زیبائی یا زشتی) او را مشخص می‌کند.

«او است که این نعمت‌ها را به ما اعطاء کرده است».

هر چند خداوند روند تکامل جنین انسان را در قرآن بیان کرده، اما درک صحیح و کامل آن‌ها حتی تا ۵۰ سال قبل هم امکان نداشت. آنچه جنین‌شناسان امروزی می‌دانند مرهون پیشرفت تکنولوژی می‌باشند. افزایش دانش علمی و دسترسی به تجهیزات مدرن‌تر و پیشرفته‌تر، بشر را در درک سایر آیات قرآن کمک می‌کند.
 
(منبع: فصلنامه عطارنامه/ نویسنده: ابراهیم ب سید، پزشک، Ph. D استاد بالینی دانشکده پزشکی دانشگاه لوئیزویل/ ترجمه: طیبه طاهری پناه (عضو گروه تحقیقاتی طب سنتی ایران؛ مرکز پژوهش‌های علمی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تهران)

به گزارش پارسینه، سایت WeAre گزارشی تصویری از مراحل لقاح و تشکیل و رشد جنین به همراه توضیحات فارسی آن ارائه کرده است:

لینارت نیلسون (Lennart Nilsson) دوازده سال از عمر خود را صرف تهیه تصاویری از رشد نوزاد درون رحم کرد. این تصاویر باورنکردنی با استفاده از دوربین‌های معمولی مجهز به لنز ماکرو و همچنین میکروسکوپ الکترونی گرفته شده است. در این تصاویر مراحل رشد نوزاد از ابتدای لقاح تا کامل شدن جنین و تبدیل به یک نوزاد را می‌بینیم.


اسپرم در لوله فالوپ (لوله شیپور رحمی)

اسپرم در لوله فالوپ (لوله شیپور رحمی)

 

تخمک

تخمک

 

یه قرار ملاقات... اما نه معمولی!

یه قرار ملاقات... اما نه معمولی!

 

لوله فالوپ

لوله فالوپ

 

دو اسپرم در تماس با تخمک

دو اسپرم در تماس با تخمک

 

اسپرم برنده!

اسپرم برنده!

 

اسپرم

اسپرم

 

روز پنجم-ششم

روز پنجم-ششم

 

روز هشتم. جنین به دیوار رحم چسبده است.

روز هشتم. جنین به دیوار رحم چسبده است.

 

مغز جنین شکل می گیرد.

مغز جنین شکل می گیرد.

 

روز 24ام. بعد از 18 روز قلب شروع به شکل گیری می کند. می دانیم که جنین یک ماه هیچ استخوانی ندارد.

روز ۲۴ام. بعد از ۱۸ روز قلب شروع به شکل گیری می کند. می دانیم که جنین یک ماه هیچ استخوانی ندارد.

 

4 هفته

4 هفته

 

4-5 هفته

4-5 هفته

 

هفته پنجم: تقریبا 9 میلی متر. به وضوح صورت جنین با سوراخ چشم و بینی و دهان مشخص است.

هفته پنجم: تقریبا ۹ میلی متر. به وضوح صورت جنین با سوراخ چشم و بینی و دهان مشخص است.

 

40 روز بعد.

40 روز بعد.

 

40 روز بعد.

هفته هشتم. جنین به سرعت در کیسه رحمی رشد می کند.

 

هفته هشتم. جنین به سرعت در کیسه رحمی رشد می کند.

هفته دهم. پلک ها نیمه باز هستند. در روزهای آتی کاملا بسته خواهند شد.

 

هفته دهم. پلک ها نیمه باز هستند. در روزهای آتی کاملا بسته خواهند شد.

هفته شانزدهم. جنین از دست هایش برای شناخت محیط پیرامونش استفاده می کند.

 

هفته شانزدهم. جنین از دست هایش برای شناخت محیط پیرامونش استفاده می کند.

شبکه ای از رگ های خونی را مشاهده می کنید. در واقع بدن در حال ساخت استخوان است و این رگ ها تغذیه کننده استخوان بدن خواهند بود.

 

شبکه ای از رگ های خونی را مشاهده می کنید. در واقع بدن در حال ساخت استخوان است و این رگ ها تغذیه کننده استخوان بدن خواهند بود.

هفته هجدهم. ابعاد تقریبا ۱۴ سانتی متر. اکنون می تواند صدا های بیرون را درک کند.

 

هفته هجدهم. ابعاد تقریبا 14 سانتی متر. اکنون می تواند صدا های بیرون را درک کند.

هفته نوزدهم.

 

هفته نوزدهم. هفته بیستم. تقریبا 20 سانتی متر. موهای پشمالویی بر روی سر و صورت نوزاد ایجاد می شود. این موها را با نام لانوگو (lanugo) می شناسند.

هفته بیستم. تقریبا ۲۰ سانتی متر. موهای پشمالویی بر روی سر و صورت نوزاد ایجاد می شود. این موها را با نام لانوگو (lanugo) می شناسند.

 

هفته بیست و چهارم

هفته بیست و چهارم

 

هفته بیست و ششم

هفته بیست و ششم

 

6 ماه بعد. جنین کامل شده و نوزاد آماده ترک رحم می شود. در این زمان جنین به سمت پایین می چرخد تا راحت تر بتواند خارج شود

6 ماه بعد. جنین کامل شده و نوزاد آماده ترک رحم می شود. در این زمان جنین به سمت پایین می چرخد تا راحت تر بتواند خارج شود

 

هفته 36 ام. نوزاد چهار هفته دیگر دنیا بیرون را خواهد دید.

هفته ۳۶ ام. نوزاد چهار هفته دیگر دنیا بیرون را خواهد دید.